Pramanavarttika 73

73

གཉིད་ལོག་པའམ་སད་པ་ན། །གསལ་བར་སྣང་བ་ཅན་བློ་གང་། །དེ་ནི་རྟོག་མེད་གཉི་གར་ཡང་། །དེ་ལྟ་མིན་ན་རྟོག་པ་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་དེ་རྟོག་མེད་ན་ཡང་། །ཚད་མ་ཉིད་ནི་བཀག་པ་སྟེ། །བསླུ་བའི་ཕྱིར་རོ་དེ་དོན་དུའང་། །མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་གཉིས་སུ་བཤད། ༈ །བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེས་ཏེ། །ལས་ཀུན་གྱི་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་དག །ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་གང་ལས་འབྲས། །གང་ཡིན་དེ་ནི་དེ་སྒྲུབ་བྱེད། །དེ་ལ་ཉམས་མྱོང་ཙམ་དུ་ནི། །འདྲ་བའི་བདག་ཅན་ཤེས་པ་ནི། །གང་གི་ལས་ནི་སོ་སོ་ལ། །རྣམ་འབྱེད་དེ་བདག་འགྱུར་བ་ཡིན། ༈ །བདག་ཉིད་འགྱུར་མིན་རྒྱུ་དག་ལ། །ཐ་དད་ཡོད་ཀྱང་ཐ་དད་ཀྱི། །ལས་ལ་ཐ་དད་མེད་པ་འདི། །ཐ་དད་པར་ནི་ངེས་བྱེད་མིན། ༈ །དེ་ཕྱིར་འདི་བདག་ཐ་དད་པ། །གང་ལས་འདི་འདིའི་རྟོགས་པ་ཞེས། །བྱེད་པ་ཡི་ནི་ལས་ངེས་ཏེ། །དེ་ཡི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅན་དུ་གྲུབ། ༈ །རྣམ་འགས་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ནི། །ཐ་དད་པར་ནི་བྱེད་ན་ཡང་། །འདི་ནི་དོན་དང་འབྲེལ་བྱེད་པ། ༈ །དོན་གྱི་ངོ་བོ་ལས་གཞན་མིན། ༈ །དེ་ཕྱིར་གཞལ་བྱ་རྟོགས་པ་ཡི། །སྒྲུབ་བྱེད་གཞལ་བྱའི་རང་བཞིན་ཉིད། །སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་ཡིན་ན་དེ་ནི། །དེ་ལས་དང་འབྲེལ་མི་འགྲུབ་པོ། ༈ །དེ་ཡང་དེ་ཡི་བདག་ཉིད་ཡིན། །དེས་ན་འབྲས་བུ་དོན་གཞན་མིན། ༈ །དེ་ཡི་བདག་ཉིད་འཛིན་པ་དེ། །དོན་རྟོགས་པ་ཡི་བདག་ཉིད་ཀྱི། །བྱེད་པས་རང་གི་ལས་ལ་ནི། །བྱེད་དང་བཅས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་། །བདག་ཉིད་བྱེད་པོ་མིན་ན་ཡང་། །དེ་ཡི་དབང་གིས་དེར་བཞག་ཕྱིར། །དཔེར་ན་འབྲས་བུ་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི། །བདག་ཉིད་འདྲ་བར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། །བྱ་བ་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ཡང་། །འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་གཟུགས་འཛིན་ཞེས་བརྗོད། ༈ །དེ་ཕྱིར་མཐོང་དང་དབང་འབྲེལ་དང་། །ཁྱད་པར་གྱི་ནི་བློ་དེ་དག །བྱ་བ་ལ་ནི་ཆོད་པའི་ཕྱིར། །ཚད་མ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དོ། །བྱ་བ་ལ་ནི་བྱེད་པ་རྣམས། །ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་སྦྱོར་ན་ཡང་། །ཐ་མའི་ཐ་དད་བྱེད་གང་དེ། །དེ་ཡི་སྒྲུབ་བྱེད་དམ་པར་འདོད། ༈ །

/ When asleep or awake, / whatever cognition has a clear appearance, / that is non-conceptual in both cases; / otherwise, it is conceptual. / Therefore, even if it is non-conceptual, / its status as pramāṇa is rejected / because it is deceptive; for that purpose too, / pseudo-direct perception was explained as twofold. / It is said that [an instrument] establishes an action; / not all factors establishing all actions / [are instruments], but that from which an effect arises / is the establisher of that [action]. / In that regard, a cognition having a nature / that is similar merely as an experience— / what is that nature which differentiates / its distinct action? / Even if there is difference in causes that do not alter the intrinsic nature, / this lack of difference in different actions / does not determine difference. / Therefore, that from whose difference in nature / there is determination of the action of the agent / in terms of 'this is the comprehension of this' / is established as possessing the instrument of that. / Even though by some aspect the nature of cognition / causes difference, / that which relates it to the object / is not other than the intrinsic nature of the object. / Therefore, the instrument for comprehending the object of knowledge / is the very nature of the object of knowledge; / if the instrument were something other, / its relation to that action would not be established. / That also is its nature; / therefore the result is not an external object. / That apprehension of its nature, / through the operation whose nature is the comprehension of the object, / appears as if endowed with an instrument / with respect to its own action. / Although itself not an agent, / because it is posited as such by the power of that— / for example, because the effect arises / resembling the nature of the causes, / even though it is not the nature of an action, / the world says that it takes the form of the cause. / Therefore, seeing, sensory contact, / and those distinct cognitions, / because they are intervened with respect to the action, / are not accepted as pramāṇa. / Even though all instruments / are applied to an action, / that which is the final differentiator / is accepted as its supreme instrument.