The Dharma Council 5: Bam po 5

5.1

བ། །བདེ་དེར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཕྱིར། །སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་དེ་ལྟར་འདོད། །གང་གིས་འཇིག་རྟེན་ལྷར་གྱུར་ནས། །སངས་རྒྱས་བླ་ན་མེད་གྱུར་པ། །བདེ་བ་དེ་དག་རྟག་ཏུ་བྱ། །བདག་གིས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་བསྒྲུབ།། །།བམ་པོ་ལྔ་པ། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་

and the bodhisattva great being Mativikrama approached the Blessed One. When they reached him, they bowed at the Blessed One’s feet and circled him many times, keeping him to their right. They then sat to one side with the Blessed One’s permission. Seated to one side along with their retinues, those two sublime beings said to the Blessed One, “Blessed One, the two of us came together here and discoursed on the Dharma. If there is not the slightest thing that the blessed buddhas do not know, do not understand, and do not discern, is what we have said in accord with your Dharma discourse?”¹⁴⁰

The Blessed One said, “Children of good family, so it is. What you said is correct. There is not the slightest thing that the blessed buddhas do not know, do not understand, and do not discern. The blessed buddhas possess wisdom that is not obscured in any way. Children of good family, your discourse on the Dharma is in accord. Children of good family, understand that anything that bodhisattvas say, everything they say, is blessed by the Thus-Gone One. Children of good family, this is excellent! Excellent! Discourses on the Dharma should be just like yours. Children of good family, with this discourse on the Dharma, you have done the Buddha’s work. The Thus-Gone One rejoices in your discourse on the Dharma.”

The venerable Śāriputra then addressed the bodhisattva Nirārambha: “Child of good family, why are you called ‘disengaged’?”¹⁴¹

The bodhisattva Nirārambha said,

5.2

དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་རྣམ་པར་གནོན་དང་གཉི་ག་གཡོག་དང་བཅས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེར་དོང་ནས་ལྷགས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་མགོ་བོས་ཕྱག་འཚལ་ནས། ལན་དུ་མ་བསྐོར་བ་བྱས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་སྟེ། གཡོག་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུག་ནས། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཅག་གཉིས་འདིར་གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བགྱིས་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་མི་མཁྱེན་པའམ། མི་རིག་པའམ། རྣམ་པར་མི་མཁྱེན་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་མངའ་བ་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ཅག་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་དང་འཐུན་པ་བགྱིས་པ་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དག་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་དེ་ལྟའོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་མི་མཁྱེན་པའམ། མི་རིག་པའམ། རྣམ་པར་མི་མཁྱེན་པ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་མི་མངའ་སྟེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སྒྲིབ་པ་མི་མངའ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཅན་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱེད་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་དང་འཐུན་པར་བྱས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཅི་སྨྲ་བ་དང་། ཀུན་སྨྲ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་དག་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་གཉིས་ཀྱིས་བྱས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱེད་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་ཁྱེད་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་མེད་ཅེས་བྱ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་

5.3

སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ནི་ཤིན་ཏུ་བྱང་བ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ཆགས་པ། གང་ཡང་མི་ཚོལ་བ། ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྤང་བར་མི་འདོད་པ། ཐོབ་པར་མི་འདོད་པ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཉམ་པར་མཐོང་བ། ཐ་མ་དང་། འབྲིང་དང་། རབ་ཀྱི་ཆོས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་དེ་ནི་རྩོམ་པ་མེད་ཅེས་བྱའོ། །བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གཟོད་མ་ནས་མེད་པར་གྱུར་ན་རྩོམ་པ་མེད་པའོ། །བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གལ་ཏེ་ཆོས་འགའ་ཞིག་གཟོད་མ་ནས་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་བརྩམ་པར་བྱ་ན་ཆོས་གང་ཡང་གཟོད་མ་ནས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟོད་མ་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྩམས་པ་མེད་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་སྨྲས་པ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བྱས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བརྩམས་པ་མེད་པ་ཉིད་བདག་གིས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་བྱས་པའོ། །བཙུན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གང་ཁྱོད་ཀྱིས་དྲི་བ་དྲིས་པ་འདི་ཅི་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་བརྩམས་ཏེ་དྲིས་སམ། འོན་ཏེ་མ་བརྩམས་པར་དྲིས། དེ་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་བརྩམས་ཏེ་དྲིས་ན་ནི་ཅི་ལ་རྟེན་ཏེ་བརྩམས། གང་རྩོམ་པ་དང་བཅས་པ་དེ་ནི་འདྲི་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྩོམ་པ་ཡང་གཞན་ལ་འདྲི་བ་ཡང་གཞན་ཞེས་ནི་བྱ་བར་མི་འཐད་དོ། །ཅི་སྟེ་མ་བརྩམས་པར་དྲིས་ན་ནི་ཁྱོད་གཏམ་འདི་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་བདག་དང་ཁྱོད་ཀྱི་བརྗོད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པའི་བརྗོད་པ་ཇི་ལྟ་བར་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྗོད་པ་ཡང་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། །བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པ་ལ་ནི་སེམས་དང་

“Honorable Śāradvatīputra, a bodhisattva’s activities of body, speech, and mind are pure. They are not attached to any action, and they do not seek anything. They do not wish to abandon the slightest thing, nor do they wish to attain. They regard that which arises in the past, future, and present to be equal in terms of their suchness, and they do not in any way observe phenomena as being inferior, average, or superior. That is what is meant by ‘disengaged.’

“Honorable Śāradvatīputra, because¹⁴² phenomena are nonexistent from the beginning, they are disengaged. Honorable Śāradvatīputra, if a phenomenon were to exist from the beginning it could be engaged. But there is no phenomenon that exists from the beginning, and because phenomena do not exist from the beginning, there is nothing that is engaged.”

“If that is the case, how did you discourse on the Dharma?” asked the venerable Śāradvatīputra.

“Honorable Śāradvatīputra,” replied the bodhisattva Nirārambha, “I gave a discourse on the Dharma as one who is himself disengaged. Honorable Śāradvatīputra, what do you think? Were you engaged or disengaged when asking your question? If you were already engaged when you asked, what is the basis of your engagement? The question itself does not include engagement, and it would be illogical to claim that engagement is one thing and the question another. If you asked without engagement, then you are participating in this discussion.”

“Child of good family, how should I look at this conversation we are having?” asked the venerable Śāradvatīputra.

“Honorable Śāradvatīputra,” replied the bodhisattva Nirārambha, “it is like this: Consider the statements made by a bodhisattva who remains in suchness, in the expanse of phenomena, to be analogous to the statements made by a magical illusion. Honorable Śāradvatīputra, there is no mind and no mental phenomena in a magical illusion.

5.4

སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ། །གང་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མེད་པ་དེ་ཅི་ཞིག་རྩོམ་པར་འགྱུར། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྒྱུ་མ་མཁན་གྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པའི་བརྗོད་པ་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བར་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བརྗོད་པ་ཡང་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པ་ནི་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན། མ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ན། ཅི་ཁྱོད་ཀྱང་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན། མ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་རབ་ཏུ་མ་བཤད་དམ། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་རབ་ཏུ་བཤད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན། མ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན། མ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་མི་བྱའམ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་གལ་ཏེ་བྱུང་བའམ། མ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཡང་བསྟན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་སུའི་ཆེད་དུ་སྤྱོད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ཁོ་བོ་ནི་དོན་ནམ་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཆེད་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་དོན་གྱི་ཆེད་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །དམིགས་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་འཐུན་པའི་བཟོད་པ་ཡང་མི་འཐོབ་སྟེ། བཟོད་པ་མེད་ན་སངས་རྒྱས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཆེད་ལ་སྤྱོད་ན་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་དོན་མེད་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་དག་དོན་དང་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཆེད་ལ་མི་

How could there be engagement present in something that lacks mind and mental phenomena? Honorable Śāradvatīputra, consider the statements of a bodhisattva who remains in suchness, in the expanse of phenomena, to be like the statements of a magical illusion under the control of a skilled magician.”

“Child of good family, if the magical illusion neither arises nor does not arise, do you also neither arise nor not arise?” asked the venerable Śāradvatīputra.

“Honorable Śāradvatīputra,” replied the bodhisattva Nirārambha, “when he attained perfect buddhahood, did the Thus-Gone One not say that all phenomena are like illusions?”

“Child of good family, yes, it was like that,” said the venerable Śāriputra. “When he attained perfect buddhahood, the Thus-Gone One said that all phenomena are like illusions.”

The bodhisattva Nirārambha continued, “Honorable Śāradvatīputra, just as a magical illusion neither arises nor does not arise, should you not recognize that all illusory phenomena likewise neither arise nor do not arise? Honorable Śāradvatīputra, if there existed something that arose or did not arise, they would not have been taught to be illusory.”

“Child of good family, on whose behalf do you act?” asked the venerable Śāradvatīputra.

“Honorable Śāriputra,” replied the bodhisattva Nirārambha, “I do not act in pursuit of a purpose or of something meaningless. Why? One who acts in pursuit of a purpose acts in relation to an object of reference, and one who acts in relation to an object of reference displeases the buddhas. How so? One who acts in relation to an object of reference has not attained concordant acceptance. Lacking this acceptance, they displease the buddhas. However, to act in pursuit of the meaningless is to act with wrong view. Wrong views are meaningless.”

“Child of good family, what do those who act in pursuit of a purpose or of something meaningless act in pursuit of?” asked the venerable Śāradvatīputra.

5.5

སྤྱོད་པ་དེ་དག་གང་དུ་སྤྱོད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གང་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་དེ་དག་སྤྱོད་དོ། །སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་གང་ལ་སྤྱོད། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤྱོད་མོད་ཀྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བདག་ཅག་ཀྱང་སྤྱོད་དོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ནི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མེད་པ་ནི། ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་སྤྱོད་དེ་འདི་ནི་འགལ་ལོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ཤེས་སམ། ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། སྦྲང་བུ་འདྲ་བ་བདག་ལྟ་བུས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ཤེས་པར་ག་ལ་ནུས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལས་ཐོས་ནས་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡུལ་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡུལ་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མེད་ཅེས་སྨྲས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའོ། །བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་ཉིད་ནི་སྤྱོད་པའོ། །དེ་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་

“Honorable Śāriputra, they act in pursuit of the very same things ordinary childish people pursue,” replied the bodhisattva Nirārambha.

The venerable Śāriputra asked, “Child of good family, what do ordinary childish people act in pursuit of?”

“Honorable Śāriputra,” replied the bodhisattva Nirārambha, “all ordinary childish people certainly act in pursuit of the very same things that the thus-gone, worthy, completely perfect buddhas pursue, but they do not think, ‘We act in pursuit of the very same things that the thus-gone, worthy, completely perfect buddhas pursue.’

“Child of good family,” countered the venerable Śāriputra, “ordinary childish people lack the circumstances to be within the scope of a buddha. How could ordinary childish people act in pursuit of the very same things that the thus-gone, worthy, completely perfect buddhas pursue? This is a contradiction.”

The bodhisattva Nirārambha asked, “Venerable Śāriputra, do you know the scope of a buddha?”

Śāriputra replied, “How could a bug like me know the scope of a buddha? And yet, child of good family, śrāvakas know by hearing about it from the Thus-Gone One. Child of good family, the scope of a buddha is infinite and without limit. There is no scope that is outside the scope of a buddha.”

The bodhisattva Nirārambha asked, “Honorable Śāriputra, if there is no scope that is outside the scope of a buddha, why did you say that ordinary childish people lack the circumstances to be within the scope of a buddha?”

The venerable Śāriputra replied, “The thus-gone ones transcend the scope of the world. Ordinary childish people act in a worldly manner. Thus, ordinary childish people lack the circumstances to be within the scope of a buddha.”

The bodhisattva Nirārambha then asked, “Venerable Śāriputra, what do you think?

5.6

པ། བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཅི་ཞིག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་གང་དུ་བཞུགས་ནས་སུའི་དོན་མཛད། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་པའི་ཆོས་གང་ཡང་མེད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཛད་ཅིང་འདུས་བྱས་ཉིད་ལ་སྤྱོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཤེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཞེས་སྨྲས། དེ་ནི་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་དོ། །བཙུན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡུལ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་སུ་ཟིན་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཅི་ཞིག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཤིང་། གང་དུ་བཞུགས་ནས་སུའི་དོན་མཛད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་སྨྲས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉམས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཤིན་ཏུ་ཉམས་ཤིང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་ལ་ཡང་ཤིན་ཏུ་གནས་པས་བདག་ནི་སྔོན་ནས་ཀྱང་ཉམས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་སྤོབས་པ་འདི་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་སྤོབས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག །གཏམ་བརྗོད་པ་འདི་བསྟན་པ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྒྱད་ཁྲི་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ལྷའི་བུ་དྲུག་སྟོང་ནི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་རྡུལ་དང་བྲལ་ཞིང་དྲི་མ་མེད་པར་རྣམ་པར་དག་གོ། །དགེ་སློང་ལྔ་སྟོང་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སེམས་ལས་ལོག་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་དེ། དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཐ་དད་པ་རྣམས་སུ་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་

Whose purpose did the Thus-Gone One serve after he had reached perfect awakening?”

“Child of good family,” replied the venerable Śāriputra, “there is not a single phenomenon that the Thus-Gone One has not perfectly awakened to. Having perfectly awakened to all phenomena, he served the purposes of beings and acted in a conditioned manner.”

“If that is your understanding, why did you say that the thus-gone ones transcend the scope of the world?” asked the bodhisattva Nirārambha. “The elder Śāriputra does not understand this. Honorable Śāriputra, if you assert that the thus-gone ones have transcended the scope of the world, did the Thus-Gone One awaken, and upon awakening, whose purpose did he serve? What the elder Śāriputra said about this is exceedingly poor.”

In response to that statement, the venerable Śāriputra told the bodhisattva great being Nirārambha, “Child of good family, I am exceedingly inferior in this way in terms of the mind set on awakening and omniscient wisdom. Because I stubbornly remained at the level of a śrāvaka I have been inferior from the start. Child of good family, I rejoice in your confident eloquence. May all beings attain confident eloquence such as this!”

When this discussion was finished, eighty thousand bodhisattvas attained acceptance of the nonarising of phenomena. For six thousand gods, dust fell away from the Dharma eye that sees phenomena, and they became stainless and pure. Five thousand monks turned away from the perspective of a śrāvaka and generated the mind set upon unsurpassable, completely perfect awakening. The Blessed One then predicted their perfect awakening in their respective buddhafields.

The bodhisattva great being Nirārambha then asked the Blessed One,

5.7

སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟར་ན་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མཁས་པ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། གང་གི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། མགལ་མེ་བསྐོར་བ་དང་། སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་། བྲག་ཅ་དང་། གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་ཐམས་ཅད་བལྟ་བར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། མགལ་མེ་བསྐོར་བ་དང་། སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་། བྲག་ཅ་དང་། གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་བལྟ་བ་ཐམས་ཅད་གང་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣ་བ་དང་སྒྲ་དང་། སྣ་དང་དྲི་དང་། ལྕེ་དང་རོ་དང་། ལུས་དང་རེག་བྱ་དང་། ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དག་ནི་གང་རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། མགལ་མེ་བསྐོར་བ་དང་། སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་། བྲག་ཅ་དང་། གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུར་བལྟ་བར་བྱ་བའི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་ལ་འཛིན་པ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་ལུས་དང་། ཡིད་རྣམས་སོ། །གཟུང་བ་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་ཆོས་རྣམས་ཏེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ཆོས་འདི་དག་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཤེས་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། སྟོན་ནུས་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བག་ལ་ཉལ་བ་མེད་པ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ། ངར་འཛིན་པ་མེད་པ། ང་ཡིར་འཛིན་པ་

“Blessed One, how does a bodhisattva great being become wise regarding the apprehended object and apprehending subject?”

The Blessed One replied, “When bodhisattvas perfectly know everything, they become wise regarding the apprehended object and apprehending subject.”

“Blessed One, how should everything be known?” asked the bodhisattva Nirārambha.

“Child of good family,” replied the Blessed One, “everything should be regarded as a dream, an illusion, a city of gandharvas, a mirage, the circling of a firebrand, falling hair,¹⁴³ a magical creation, an echo, or a reflection.”

“Blessed One, what is ‘everything’ that should be regarded as a dream, an illusion, a city of gandharvas, a mirage, the circling of a firebrand, falling hair, a magical creation, an echo, or a reflection?” asked the bodhisattva Nirārambha.

“Child of good family,” replied the Blessed One, “ ‘everything’ means the eye and form, the ear and sound, the nose and scent, the tongue and taste, the body and touch, and the mind and phenomena. Child of good family, it is all these modes of knowledge that should be regarded as a dream, an illusion, a city of gandharvas, a mirage, the circling of a firebrand, falling hair, a magical creation, an echo, or a reflection. The eye, ear, nose, tongue, body, and mind are the apprehending subjects. Form, sound, scent, taste, texture, and phenomena are the apprehended objects. ‘Omniscience’ refers to the capacity to know these phenomena of the apprehended objects and apprehending subjects in all their aspects and modes, to understand them, and to reveal them. One who is omniscient lacks latent impressions, afflictive emotions, and grasping at ‘I’ and ‘mine.’

5.8

མེད་པ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ། མི་འགྱུར་བ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ། ཐམས་ཅད་དུ་དབེན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ། ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཅན་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིང་པོ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ། མི་བསྐྱོད་པའི་ཆོས་ཅན། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འཚལ་བས་ཇི་ལྟ་བུར་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འདོད་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ངན་དུ་བྱས་པ་དང་། མི་སྙན་པ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ས་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །བདག་དང་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་བཀྲུ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཆུ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་བདག་དང་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་རྩི་ཤིང་བསྲེག་པའི་ཕྱིར་སེམས་མེ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་དབྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རླུང་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འཇིགས་པ་མེད་ཅིང་སྐྲག་པ་མེད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སེང་གེ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་དུལ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གླང་པོ་ཆེ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆར་འབེབས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྤྲིན་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཉི་མ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་བདེ་བར་སྣང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཟླ་བ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་

They are equivalent to space, unchanging, regard all beings equally, are intent on benefiting all beings, are always intent on solitude, act effortlessly in all circumstances, have an effortless character, are the best of beings, have a character that is unobstructed in serving all beings,¹⁴⁴ possess great compassion, have an unshakeable character, and are completely perfect buddhas.”

“Blessed One, what should a bodhisattva do who seeks to understand this basic nature of the blessed buddhas?” asked the bodhisattva Nirārambha.

“O child of good family,” replied the Blessed One, “bodhisattvas who wish to understand this basic nature of the blessed buddhas should make their minds equal to the earth in order to cultivate patience for the negative things done by all beings and all of their unpleasantness. They should make their minds equal to water in order to wash away all the stains of concepts and the afflictive emotions related to the conceptual thoughts of other beings as well as their own. They should make their minds like fire in order to burn away, with their insight, the brambles of the karma and afflictive emotions of other beings as well as themselves. They should make their minds like wind in order to free themselves of all kinds of attachment. They should make their minds to be essentially like space insofar as, essentially, it is entirely free of obscurations.

“Bodhisattvas should make their minds equal to a lion because they are always fearless and unafraid. Bodhisattvas should make their minds equal to an elephant in order to carry the burdens of all beings with a mind that is highly disciplined. Bodhisattvas should be like a cloud in order to rain down the sublime Dharma. Bodhisattvas should be like the sun in order to illuminate all beings with their wisdom. Bodhisattvas should be like the moon in order to continuously shine blissfully on all beings everywhere. Bodhisattvas should be like a merchant captain in order to use their omniscient wisdom to steer toward a great island of gems.

5.9

པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་ཆེན་པོར་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེད་དཔོན་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་ཐམས་ཅད་གསོ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྨན་པ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཟུག་རྔུ་འདོན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གདོས་པ་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་སེམས་ཅན་སྒྲོལ་བ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གྲུ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཚོ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྟེགས་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མཚུངས་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ལམ་པོ་ཆེ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རིན་པོ་ཆེའི་གླིང་ལྟ་བུར་བྱའོ། །ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་འདྲ་བར་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐོང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །ལེགས་པར་བྱས་པའི་ལས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཅང་ཤེས་སུ་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ཟབ་ཅིང་གཏིང་དཔག་དཀའ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལས་བསམ་པ་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རི་རབ་དང་མཚུངས་པར་བྱའོ། །ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ལྟ་བུར་བྱའོ། །མཐོང་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཛམ་བུའི་ཆུ་བོའི་གསེར་འདྲ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བརྒྱ་བྱིན་ལྟ་བུར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་ཞི་བའི་སྤྱོད་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚངས་པ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་

Bodhisattvas should be like a doctor in order to cure all the illnesses of the afflictive emotions all beings have. Bodhisattvas should be like a surgeon¹⁴⁵ in order to remove the splinter of doubt about the Dharma all beings have. Bodhisattvas should be like a ship captain in order to be skilled in steering toward omniscient wisdom. Bodhisattvas should be like a boat in order to be skilled in freeing beings from the ocean of saṃsāra. Bodhisattvas should be like a bridge in order to support all beings. Bodhisattvas should be like a highway in order to be equally accessible to all beings. Bodhisattvas should be like an island of gems in order to be a perfect abundance of all the precious factors of awakening. Bodhisattvas should be like a precious wish-fulfilling jewel in order to fulfill all wishes like a precious wish-fulfilling jewel. Bodhisattvas should be like a thoroughbred in order to perform masterful actions. Bodhisattvas should be like an ocean so that their insight is deep and difficult to fathom. Bodhisattvas should be like the highest mountain so that their attention never strays from awakening to buddhahood. Bodhisattvas should be like a wish-fulfilling tree to remain ever beautiful. Bodhisattvas should be like gold from the Jambu River insofar as they are rare to find.

“Bodhisattvas should be like Indra in order to gain mastery over phenomena.¹⁴⁶ Bodhisattvas should be like Brahmā insofar as they have perfected the path of peaceful conduct. Bodhisattvas should be like the world guardians in order to protect the sublime Dharma. Bodhisattvas should be like a universal monarch in order to follow the path of the ten virtuous actions. Bodhisattvas should be like a prime minister insofar as they keep the secrets of the blessed buddhas.

5.10

རྣམས་ཀྱི་གསང་བ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བློན་པོ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུར་བྱའོ། །དགེ་སྦྱོང་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་དགའ་བར་བྱའོ། །ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཞི་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དགེ་སྦྱོང་དུ་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་རིག་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དགོན་པ་པར་བྱའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསམ་གཏན་པར་བྱའོ། །མིའམ་ཅི་དང་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་རིག་སྔགས་འཆང་གྲུབ་པ་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དབེན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱའོ། །རིག་པ་གསུམ་རྟོགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རིག་སྔགས་འཆང་དུ་བྱའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བྱའོ། །ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མང་དུ་ཐོས་པར་བྱའོ། །བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སློབ་དཔོན་དུ་བྱའོ། །ཟང་ཟིང་མེད་པར་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་སྨྲ་བར་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་བཏུལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་འདུལ་བ་འཛིན་པར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་རུང་བ་ལ་ཚོད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མ་མོ་འཛིན་པར་བྱའོ། །ཚོལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དུལ་བར་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མི་རྒོད་པར་བྱའོ། །ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མ་ཁེངས་པར་བྱའོ། །གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མུ་ཅོར་མི་སྨྲ་བར་བྱའོ། །ངག་བསྡམས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚིག་འཆོལ་བར་མི་སྨྲ་བར་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཛུད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེད་དཔོན་དུ་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཏུ་དམ་བཅས་པ་ཉམས་འོག་ཏུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཁུར་རྩ་བ་

“Bodhisattvas should take joy in renunciation in order to maintain their asceticism. Bodhisattvas should train in asceticism in order to pacify their body, speech, and mind. Bodhisattvas should be like a forest dweller in order to reach perfection in meditative concentration, samādhi, meditative composure, the higher cognitions, knowledge, and liberation. Bodhisattvas should cultivate meditative concentration in order to assimilate the realization of emptiness. Bodhisattvas should delight in solitude in order to tame kinnaras, mahoragas, vidyādharas, and siddhas. Bodhisattvas should be vidyādharas in order to assimilate their realization of the three knowledges. Bodhisattvas should cultivate the wisdom of higher cognition in order to obtain the six higher cognitions. Bodhisattvas should study extensively in order to become experts in the aggregates, elements, and sense bases. Bodhisattvas should become teachers in order to be experts in all scientific treatises. Bodhisattvas should be Dharma reciters in order to teach the Dharma free of materialistic concerns. Bodhisattvas should uphold the Vinaya in order to tame desire, anger, and dullness. Bodhisattvas should be upholders of enumerations in order to know the appropriate measure in all contexts.

“Bodhisattvas should cultivate restraint in order to free themselves from all seeking. Bodhisattvas should not be flustered in order to be free of desire. Bodhisattvas should not be arrogant in order to be free of anger. Bodhisattvas should not be garrulous in order to be free of dullness. Bodhisattvas should not speak confusedly in order to restrain their speech.

“Bodhisattvas should be a merchant captain in order to enter the Great Vehicle. Bodhisattvas should be a porter¹⁴⁷ in order to affirm their promise to awaken. Bodhisattvas should be a pleasure garden in order to be a ground for all beings.

5.11

ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་འདྲ་བར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཟོང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བུ་གཅིག་པ་བཞིན་དུ་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕན་པ་འདོད་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཅི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བྲན་ལྟ་བུར་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་རྨུ་རྒོད་དག་ལ་དྲང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཁེངས་པ་དག་ལ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །གཡོ་ཅན་དག་ལ་གཡོ་མེད་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཐིབས་པོ་སྤྱོད་པ་དག་ལ་སྒྱུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ལོག་པར་ཞུགས་པ་དག་ལ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དག་ལ་ངོ་ཚ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །མུ་ཅོར་སྨྲ་བ་དག་ལ་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྤ་མ་གོང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཁོར་ཐམས་ཅད་ལ་བག་ཚ་བ་མེད་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་གོས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བདུད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་འཕྲོག་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་ཐུལ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བླ་མ་དག་ལ་གུས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་དག་ལ་ཞེ་ས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །མང་དུ་ཐོས་པ་དག་ལ་རི་མོར་བྱེད་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་པ་དག་ལ་ངོ་མཚར་ཐོབ་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །མཁས་པ་དག་ལ་ལྷག་པའི་བསམ་པ་འཇུག་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཆོས་སྨྲ་བ་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཙམ་དུ་ཕངས་པར་སེམས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་དག་ལ་བསམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཞུགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ནན་ཏན་དག་ལ་སྙིང་པོར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་འཇིགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱོགས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་ལྟ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སེམས་

Bodhisattvas should be like a city in order to amass the ‘goods’ of omniscient wisdom. Bodhisattvas should wish to be beneficial in order to feel love for all beings as for an only child. Bodhisattvas should be like a servant to help all beings attain whatever they set out to do.¹⁴⁸

“Furthermore, child of good family, bodhisattvas are principled¹⁴⁹ with the unruly, humble with the arrogant, and resolute with the irresolute. They are transparent with the impenetrable, compassionate with the misguided, modest with the immodest, and perfectly composed with the garrulous. They are not timid before opponents, do not doubt their companions, and remain untainted by any worldly phenomena. They are unswayed by all māras and are undefeated by their opponents. They have reverence for their masters, respect for noble beings, and venerate those who are deeply learned. They are in awe of meditators, think highly of the wise, believe Dharma reciters to be buddhas themselves, take refuge in bodhisattvas, and devote their every thought to the buddhas. They recognize the importance of persistence and are unafraid of the afflictive emotions. They have no regard for nirvāṇa because they privilege great compassion,

5.12

ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བས་འཁོར་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟ་བས་ཟང་ཟིང་མེད་པར་ཆོས་སྟོན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པ་དང་མི་གཙང་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སེམས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ལྟ་བས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པས་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མང་བས་བློ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པས་འཕགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་དང་། བག་ཡོད་པ་ལ་གནས་པས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་བདག་མེད་པར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་པས་ལོག་པར་མི་ལྟུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱག་རྒྱས་བཏབ་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཞོལ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་ལམ་མཛེས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་ཏུ་གཙང་མ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་གསང་ཚིག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡིག་པའི་གྲོགས་པོ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདུ་འཛི་དག་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་རྒྱུས་ཀྱི་གཏམ་དང་། རྒྱལ་པོའི་གཏམ་དང་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་གཏམ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་གཏམ་དང་། བཞད་གད་ཀྱི་གཏམ་དང་། དམག་གི་གཏམ་དང་། འཐབ་ཅིང་རྩོད་པའི་གཏམ་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ངན་པ་དང་། ལྗོངས་ངན་པ་དང་། ཡུལ་འཁོར་ངན་པ་དང་། གྲོང་དང་། གྲོང་ཁྱེར་དང་། ཚོང་འདུས་དང་། རི་བྲགས་ངན་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གར་དང་། བྲོ་དང་། བཞད་གད་དང་། གླུ་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་ཅན་སེར་སྣ་ཅན་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་

and they privilege saṃsāra because they take delight in ripening all beings. They teach the Dharma free of materialistic concerns because they are unconcerned with gain and respect.

Their minds are unerring because they are well versed in the doctrines of impermanence, suffering, selflessness, and uncleanliness. Their minds are liberated because they are unconcerned with all objects. They are of excellent family because they were born into the noble family, and they have excellent intellects because of their strong renunciation. They are noble because they understand the truths of suffering, origin, cessation, and the path. Because they maintain their discipline, studies, and vigilance, they are sublime beings. They regard all beings equally because they understand the selflessness of compounded things. They have a character that will not regress because they are sealed with the seal of the noble ones. They are inclined toward the seat of awakening because they are sealed by the seal of irreversibility.

“Bodhisattvas’ behavior is always impeccable because they have excellent and admirable conduct. They take no delight in worldly intrigues, ill-intentioned companions, gain, respect, or fame. They have no attraction to entertainments, folk tales, or tales of kings, thieves, or women. They are not attracted to comedies, war stories, or tales about conflict. They have no attraction to corrupt regions, districts, or kingdoms, nor are they attracted to corrupt towns, cities, market towns, or mountainous regions. They are also not attracted to dancing, acting, laughing, or singing.

“Furthermore, child of good family, bodhisattvas are not attracted to stingy people.

5.13

མ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་རྣམས་དང་། མཚམས་སོ་སོར་བཅད་པ་རྣམས་དང་། རྒྱུན་སྨན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གནོད་སེམས་ཀྱི་ཐ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མང་བ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལེ་ལོ་ཅན་རྣམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆུང་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་བཏང་བ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཡེང་ཞིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ལ་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའི་སེམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་རབ་འཆལ་པ་རྣམས་དང་། བླུན་པ་ལྐུགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཆོས་དང་། ཟང་ཟིང་དང་། མི་འཇིགས་པ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཡང་དག་པར་ཆད་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་རྣལ་འབྱོར་པ། སྒྲ་བསྙུངས་པ་ལ་དགའ་བའོ། །ཚིག་མི་མང་ཞིང་དུལ་བའོ། །ཞི་ཞིང་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ་དབེན་པ་དང་། ནགས་ཚལ་ཐིབས་པོ་དང་། རྩྭ་དང་། ཤིང་དང་། ལྡམ་ལྡུམ་ཡོད་པ་དང་། ས་ཁྱོན་ཆུང་ངུ་དང་། ཆུ་ངོགས་དང་། རི་ཁྲོད་དང་། ཕུག་སྣ་ཚོགས་དང་། རི་དང་། རྡོ་དང་། རྩེ་མོ་དང་། གཡེའི་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞི་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཞི་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱོགས་དེ་དག་ལ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཡིན་ཏེ། གནས་བཅས་པའི་ཕྱོགས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ནམ་གྱི་ཆ་སྟོད་དང་། ནམ་གྱི་ཆ་སྨད་ལ་མི་ཉལ་བར་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་པར་གནས་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་། སེམས་པ་དང་། སྒོམ་པ་སྟུག་པོའི་མཐོང་ན་གནས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། གཟུངས་དང་། དབང་དང་། བཟོད་པའི་སྒོ་བརྒྱ་སྟོང་ལ་རྣམ་པར་རྒྱུ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྒོ་བརྒྱ་སྟོང་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བརྒྱ་སྟོང་ཡང་མཐོང་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་བརྒྱ་སྟོང་ཡང་ཐོབ་པ་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་བརྒྱ་སྟོང་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཅན་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་སྟོང་ཡང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡིན་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་དེ་འདྲ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུས་ནི་སངས་

They are not attracted to people with poor discipline, who transgress limits, and who are constantly medicated.¹⁵⁰ They are not attracted to those who are malicious, or to those with a lot of anger. They are not attracted to people who are lazy, who have little diligence, or who have given up being diligent. They are not attracted to people whose minds are scattered with distraction and error. They are not attracted to people with distorted insight, or to those who are naturally foolish and dumb.

“Bodhisattvas delight in giving the Dharma, material goods, and fearlessness. They eliminate desire, anger, and dullness. They are yogins of the great yoga, take joy in being quiet, and are taciturn and restrained. They remain alone in peace and tranquility, delighting in the deep wilderness, grasslands, forests, farmland, small plots of land, riverbanks, mountains, caves, hills, rocky places, peaks, and open spaces.¹⁵¹ They find joy in places that are peaceful, calm, and tranquil. They reside in these kinds of places, exerting themselves in practice day and night without sleeping. They reside where they see intense study, reflection, and meditation taking place. They delight in places where a hundred thousand gateways of meditative concentration, samādhi, dhāraṇī, power, and acceptance are pursued, where the unfathomable hundred thousand Dharma gateways are investigated, where a hundred thousand buddhas are seen, where a hundred thousand gateways of samādhi are attained, where a hundred thousand gateways of dhāraṇī are actualized, and where hundreds of thousands of millions upon millions of beings are ripened. Child of good family, this is what bodhisattvas should do. This is how they are able to understand the basic nature of the blessed buddhas.”

5.14

རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ནུས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་བག་མཆིས་པར་གནས་ཤིང་སྒྲུབ་པ་ཉིད་སྙིང་པོར་བགྱིད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལགས་སོ། །དེ་ལ་སྒྲུབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྨོན་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་སྨོན་ལམ་ཡོངས་སུ་སྐོང་བའོ། །གཞན་ཡང་སྒྲུབ་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སྦྱོར་བའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་མི་རེ་བའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་མ་ཉམས་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྒྲུབ་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་བཟོད་པ་རྩོམ་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྟོགས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ཚོལ་བས་ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོ་བའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་རྩོམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་འདོར་བའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་བསམ་གཏན་རྩོམ་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་མི་གནས་པའི་བསམ་གཏན་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་སྐོང་བའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྲོས་པར་མི་བགྱིད་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་བྱང་ཆུབ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་དམིགས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བགྱིས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྔོ་བའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་བསམས་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བའི་བཀོད་པ་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མ་མཆིས་གྲངས་མ་མཆིས་པ་ན་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་སྔར་བགྱི་བ་བགྱིས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོར་ཉེ་བར་མཆི་བའོ། །བག་མཆིས་པ་ནི་ཆོས་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཚལ་བ་སྟེ།

The bodhisattva Nirārambha then said to the Blessed One, “Blessed One, the Great Vehicle takes vigilance and engaging in practice to be essential. The practice is the aspiration to awaken, and vigilance is to fulfill that aspiration. Additionally, the practice is to cultivate giving, and vigilance is to not hope for a result. The practice is to take on a commitment to discipline and not let it weaken, and vigilance is to perfect irreversible discipline. The practice is to begin cultivating acceptance, and vigilance is to realize that phenomena do not arise. The practice is to not grow weary from seeking every root of virtue, and vigilance is to go beyond striving. The practice is to begin cultivating meditative stability, and vigilance is meditative stability that is not fixated. The practice is to be filled with insight, and vigilance is to not conceptualize any phenomena. The practice is to uphold the sublime Dharma, and vigilance is to not conceptually fixate on any phenomena. The practice is to establish all beings in awakening, and vigilance is to not conceptually fixate on any being. The practice is to cultivate all roots of virtue and dedicate them to awakening, and vigilance is to realize that all phenomena are the essence of awakening. The practice is to attain acceptance of the nonarising of phenomena, and vigilance is to intentionally maintain existence. The practice is to display the appearance of proceeding to the seat of awakening, and vigilance is taking unfathomable, incalculable eons to reach perfect awakening. The practice is reaching awakening, and vigilance is to have done the preliminary work. The practice is to arrive at the great final nirvāṇa, and vigilance is to seek the Dharma in utterly final nirvāṇa.

5.15

བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲུབ་པ་འདི་ལྟ་བུ་དང་། བག་མཆིས་པ་འདི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་རྙེད་པར་དཀའ་བ་མ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྒྲུབ་པ་འདི་དང་། བག་མཆིས་པ་འདི་ལ་བརྩོན་པར་བགྱི་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་རྣམ་པར་གནོན་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ཞིག་ལ་གནས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་སྟེ། དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྙམ་དུ་གང་སངས་རྒྱས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཆོས་གང་གི་མིང་དུ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བཏགས་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། དེ་དག་དེ་ལྟར་རྟོག་པ་ན་གང་འདི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་དག་སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །དེ་དག་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་གང་ཅི་ཡིད་ལ་བགྱིད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པར་བགྱིད་པ་ལགས་སོ། །ལ་ལ་ནི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་ཆོས་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ནི་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཕྱོགས་ན་མི་གནས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ཆོས་རང་གི་སེམས་ལ་རག་ལས་པ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་བདག་གིས་རང་གི་སེམས་ཤིན་ཏུ་བཟུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐར་གཏུགས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཐུལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བརྩམ་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཚར་གཅད་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་རྣམས་ཡོད་ཀྱིས་སེམས་མེད་པ་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་རྣམས་མེད་དོ་སྙམ་སྟེ། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉེས་པ་རྣམས་ལས་སེམས་བཟློག་ནས་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་བས་ན་ཆོས་ནི་སེམས་ལ་རག་ལས་བྱང་ཆུབ་ནི་ཆོས་ལ་རག་ལས་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལགས་ཏེ། བདེ་བར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་འགྱུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་

Blessed One, it is rare to find a bodhisattva who practices in these ways and is vigilant in these ways. Blessed One, bodhisattvas should therefore endeavor to practice this, and to be vigilant in this. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

The bodhisattva great being Mativikrama next addressed the Blessed One: “Blessed One, bodhisattvas who fully understand the Dharma persist in it and achieve awakening. About this some think, ‘The term buddha applied to buddhas is the label buddha applied as the name of a phenomenon.’ If they think in this way, then they correctly cannot identify a phenomenon to which buddha is applied and understand all phenomena in the same way as a buddha. Through this understanding they bring about the attainment of buddhahood no matter what they direct their attention to.

“Some think, ‘A phenomenon to which the term phenomenon is applied is not present in an object or in a location. Rather, it is dependent on one’s own mind and is not nonexistent.¹⁵² Therefore, I should understand my own mind well,¹⁵³ settle it well, control it well,¹⁵⁴ orient it well,¹⁵⁵ and keep it in check. For what purpose? Where there is mind, there are qualities and faults; there are no qualities or faults where there is no mind.’ Bodhisattvas turn their minds away from faults and engage with qualities. Therefore, it is said that phenomena depend on mind, and awakening depends on phenomena.¹⁵⁶ Blessed One, this is one understanding of the Dharma that leads to the easy attainment of perfect awakening.

“Blessed One, there is another understanding of the Dharma held by some bodhisattvas:

5.16

གི་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ལགས་སོ། །གང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་དང་། བདེ་བར་མཚུངས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་དེ་ནི་སེམས་ཏེ། གང་སེམས་འདི་འདྲ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཞིང་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གང་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྙེད་ཅིང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ལོག་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་མི་རིགས་སོ་སྙམ་མོ། །དེ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ངན་སོང་དུ་སྐྱེའོ། །ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེའོ། །དེ་གཉི་ག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལགས་ཏེ། མྱུར་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་འགྱུར་བའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ལགས་ཏེ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་མེད་དོ། །གང་རྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཆོས་དེ་གང་ཞེ་ན། གང་རྟེན་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཆོས་དེ་གང་ཡང་མེད་དེ། གཞན་དུ་ན་བསྟན་པ་ཙམ་དང་། ཐ་སྙད་ཙམ་དང་། བཏགས་པ་ཙམ་དང་། བརྡ་ཙམ་དང་། དོན་དམ་པར་མངོན་པར་བྱེད་པ་ཙམ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་མོ། །འདི་ནི་སྟོན་པ་པོའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྙིང་པོ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཆོས་གང་གི་མིང་དུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྙམ་ནས། དེས་གང་འདི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དང་ལྡན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མ་སྐྱེས་སོ་སྙམ་དུ་བཟོད་པ་སྐྱེས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་འཆི་བ་ཞེས་

Something is dead because it ceases.’ Once they have discerned this, they correctly cannot identify a phenomenon that can be described using the statement, ‘Something is dead because it ceases.’ This is an understanding of the Dharma, and an understanding of deathlessness.¹⁵⁹

“Blessed One, the minds of the blessed buddhas are not attached to anything, and they are gladdened by those who are without mental fixation.¹⁶⁰ Blessed One, the Dharma is unobscured. It is attained by those whose minds are unobscured. Blessed One, the equality of phenomena is awakening. It is realized by those who do not have minds that fail to recognize equality. Blessed One, one is bound to the extent that one seeks. Not seeking is liberation. Therefore, those who seek liberation should not get involved in any seeking. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.

“Furthermore, Blessed One, the phrase ‘discourse on the Dharma’ is an expression of equality. It is an expression of the profound, an expression without grasping, an expression without basis, an expression without foundation, an expression without support, an expression of how things are, an expression of suchness, and an expression of unerring suchness. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

The venerable Śāriputra next addressed the Blessed One: “Blessed One, based on my understanding of what the Blessed One said, I wonder, is there no Dharma discourse for those bodhisattva great beings who heard these instructions by the Thus-Gone One and the bodhisattva great beings, and upon hearing them, felt trust and conviction? Why do I ask? There is no Dharma discourse for the many people who lack interest, nor is there a Dharma discourse for those who do not take up the work.

5.17

བྱ་བ་འདི་འདིར་ཆོས་ཅི་ཞིག་འགགས། གང་འགགས་པས་འཆི་བ་ཞེས་བྱ་སྙམ་སྟེ། དེ་དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ན་གང་འགགས་པས་འཆི་བ་ཞེས་བགྱི་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་སྟེ། བདུད་རྩི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་ཆགས་པ་ལགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཡིད་དང་གནས་པ་མ་མཆིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཉེས་པར་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ནི་སྒྲིབ་པ་མ་མཆིས་པ་ལགས་ཏེ། དེ་ནི་སེམས་སྒྲིབ་པ་མ་མཆིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཐོབ་བོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་མཉམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལགས་ཏེ། དེ་ནི་སེམས་མི་མཉམ་པ་མ་མཆིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་དུ་ཚོལ་བ་དེ་ཙམ་དུ་འཆིང་བའོ། །མི་ཚོལ་བ་ནི་ཐར་པའོ། །དེ་བས་ན་ཐར་པ་ཚོལ་བས་ཚོལ་བ་ཐམས་ཅད་མི་བཙལ་བར་བགྱི་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ཞེས་བགྱི་བ་འདི་ནི་མཉམ་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་ཟབ་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་ལེན་པ་མ་མཆིས་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་གཞི་མ་མཆིས་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་ཀུན་གཞི་མ་མཆིས་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་རྟེན་མ་མཆིས་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། མ་ནོར་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་བདག་གིས་འཚལ་བ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འདི་དག་གིས་བཤད་པ་རྣམས་ཐོས་སམ། ཐོས་ནས་ཀྱང་དད་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པ་དེ་དག་ལ་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་མ་མཆིས་སྙམ་བགྱིད་དོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། མི་མོས་པ་མང་བ་ལ་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་མ་མཆིས། བགྱི་བ་