Akhbar al-akhyar 141

141

سلطان المشایخ فرمود: دراینجا بحث بسیار است و نیز از شیخ نظامالدین اولیا منقول3 است که فرمود: قاضی حمیدالدین ناگوری به ما رسیده است که سماعی4 بود با آن که قوالان حاضربودند، در نمیگرفت. صاحب سماع گفت: بیایید اگرکسی را با کسی تفاوت حالی باشد، با یکدیگر صفا کنید، کردند هم موثر نیامد. بازگفت بیایید5 بیگانهای درآمده باشد تفحص کردند، نبود، ترک سماع گرفتند و به استغفار مشغول شدند. دراثنای آن درویشی رسید و بیتی برخواند، به استماع6 آن اثری پیدا آمد. عزیزی در آن مجلس بود که هم در آن حال جان به حق تسلیم کرد. (نقل از طالع شموس) و حقیقت آن است که1 اختصار و انتخاب از آن کتاب2 حقیقت مآب که هر جا موج موج از اسرار حقیقت و فوج فوج از معانی طریقت است، متغیر3 است. جمیع مواضع او در متانت و حرارت و حالت متشاکل و متشابه واقع شده، از اول کتاب که شرح اسم هو میکند کلمهای چند ایراد مییابد و چند آن معانی در شرح این کلمه گفته که وقت کاتب از احاطهآ آن قاصراست. باری هرچه آید نیکوست. قال -قدس سره - هو حرف اشارت است و اشارت به مشاهده بود. چون موجودی در نظر آید یا از وی خبر آید از بعد آن، چون از وی فعلی که لایق او بود، دیده شود در عرف گویند که4 او کرد و بس نکو کرد، چنانکه خلیل -صلوات الله و سلامهآ علی نبینا و علیه - چون روی از نیرات بگردانید و تبرئه از کل ظاهر کرد که: «انی بری مما تشرکون.» (هود، 54/11)5 روی دل به محبوب جان آورد «انی وجهت اوجهی للذی فطر السموات والارض حنیفا،» (انعام، 79/6)6 از بعد تبرای انی بری وتولای وجهت، وی را گفتند: إلی من توجهت فقال إلی ریی «والذی هو یطعمنی ویسقین» (شعرا، 79/26)7 این اشارت اگرچه از مقام تفرقه بود، حروف اضافات دلیل این سخن است، اما در طلب مشارآلیه جمع شد و در صفهآ بار خلت شمع شد، در حال در سلوک آمد «إنی ذاهب الی ربی» (صافات، 99/37)8 نیز - ذکره الله بالخیر- میفرمود: جمله ذرات عالم کون را در سلوک توجه بدوست، زیرا که جمله طالب کمال خودند و کمال جز در عالم لایزال نبود و بدین نسبت همه را از حیز9 عدم در ظهور آورد و روی همه بدان نور آورد. حکیمی را سؤال کردند و گفتند: روی ذرات عالم به چیست؟ گفت: به هستی است، «اذ توجد الاشیاء به» گر روی دلم به سوی او خواهد شد حال دل خستهام نکو خواهد شد قصه چه کنم رشتهآ امید دلم با او چو یکی شود دو تو خواهد شد