Pramāṇa · Search · About · API

Prapancahridaya 2.p19

Prapañcahṛdaya 2.p19

Language
Sanskrit

2.p19

tatra prathamakāraṇabhūto mahānayaṃ buddhilakṣaṇastatkāryaviśeṣānahaṃkārādīnātmatayā parigṛhya svayamupakramopasaṃhārārthaṃ hiraṇyagarbhatayā jāyate | tatra sisṛkṣorbhagavato'ntaḥkaraṇe prādurbhūto garbhaścaturdaśabhuvaneṣu devapitṛyakṣarākṣasanāgagandharvabhūtapiśācamanuṣyapaśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvaraviśeṣāṇāṃ jātyāyurbhogamavagamya caturviṃśatitattvaviśeṣairyathāyāgamaha rahaścaturdaśa manūn devān sendrān saptarṣipramukhānanyānapi suranaratiryagdehān saviśeṣān deśakālakarmānuguṇamavirataṃ sṛjati | tadviparītatayā sarvamiha pradarśitaṃ mūlakāraṇaparyantamupasaṃharati | tadeva tatra pratijñātaṃ— “sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca | vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||” iti | tatra sargastrividhaḥ prathamamadhyamāntyabhedena | tatra prathamasargo mūlaprakṛteścaturviṃśatitattvaprādurbhāvaḥ | madhyamasargastattvaviśeṣaiścaturdaśalokamanuprajāpatīndradevasaptarṣipramukhārambhaḥ | antyasargo bhūloke manuṣyapaśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvaraviśeṣāṇāṃ pratiśarīrārambhaḥ | pratisargaḥ pradarśitasargasyai trividhasya pratilomasargaḥ pralayaḥ | vaṃśo brahmādeḥ putrapautraparamparānugataḥ śarīrasaṃtatipravāho'dyāpi vartamānaḥ | manvantaraṃ brahmaṇo divasaḥ kalpaḥ | tasmin kalpe caturdaśa manavaḥ, dvāsaptaticaturyugāvṛtireko