Prapancahridaya 3.p30

3.p30

vatsaraiḥ syādatastasya vijayāt kālavañcanam || yogābhyāsavaśādeva vāyorvijayamāpnuyāt | āyurādau parīkṣeta tato vijñānamabhyaset || āyurvirahite martye vijñānaṃ niṣphalaṃ yataḥ | tasmāt sarvaprayatnena jñātvā kālaṃ hi yogavit || kālottaraṃ tataḥ kuryād dhyānadhāraṇayā bhṛśam | kālaṃ kalayate yasmāt tasmāt kālaḥ prakīrtitaḥ || sa truṭyādivibhedena kālaḥ sarvatra saṃsthitaḥ | truṭirlavo nimeṣaśca kāṣṭhā caiva kalā tathā || muhūrtaścāpyahorātramiti kālaprabhedakāḥ | kālo vāyuḥ samākhyātaḥ kālaḥ sarvajña ucyate || kālo yamaśca sūryaśca somo rudrastathaiva ca | sarvadevamayaḥ kālaḥ kālo'nantarhitaḥ sadā || adhogataṃ bhaved vāmamūrdhvagaṃ dakṣiṇaṃ bhavet | antargatirbhavet somastathā sūryo bahirgatiḥ || praviṣṭaścottaro jñeyo nirgataḥ kāla ucyate | sarvadevamayo vāyustasmājjñātvābhyasenmuniḥ | iḍā candrakalā jñeyā piṅgalā bhāskarasya tu | suṣumnāgnikalā jñeyā tisṛbhistu sadā vahet || suṣumnāvāhanaṃ tatra na (va?vi) jānanti mānavāḥ | tayā vindanti sañcāraṃ devāḥ paramayoginaḥ || iḍāyāṃ piṅgalāyāṃ ca carantau candrabhāskarau | tāveva dha(ttāt ? ttaḥ) sakalaṃ kālaṃ rātrindivātmakam || bhoktrī suṣumnā kālasya guhyametadudāhṛtam | śarīrādadhikaṃ śvāso nirgame dvādaśāṅgulam || praveśe'ṣṭāṅgulo madhye vinaṣṭaṃ caturaṅgulam | ṣaṣṭyuttaraistu triśataiḥ śvāsairekā tu nāḍikā || pañcabhirnāḍikābhistu rāśirekaḥ prakīrtitaḥ | dinaṃ meṣādimīnāntairekaṃ dvādaśarāśibhiḥ || ayute dve sahasrāṇi ṣaṭ śatāni tathaiva ca | śvāsāḥ prayānti niryānti jantūnāṃ tu dine dine || dinānāṃ pañcadaśyo tu pakṣaḥ pūrvāparādvayaḥ | tābhyāmeko bhavenmāso dvau māsau sa ṛturbhavet || ṛtubhiśca tribhirvidyādayanadvayameva hi | tenāyanadvayenābdaṃ tacchataṃ tvāyuruttamam || iha prāṇavāyuṃ sadābhyāsato yo naro nūnaṃ bhāvayatyenamaṅgāt(?)| samatvaṃ śarīreṇa vā bhūtale'smin sa pūjyo budhairuttamo yogavitsu || iḍācāraṃ nirundhyāt tu viśeṣeṇa jijīviṣuḥ | iḍāyāṃ carataḥ puṃso mṛtyureva na saṃśayaḥ || śataṃ vā navatirvāpi tato'pi nyūnameva vā | yāvatkālaṃ tu yasyāyustattacchvāsapramāṇataḥ || śvāsacāravaśādeva mṛtyukālaḥ pratīkṣyatām | vatsarasyādikāle tu sañjāte cottarāyaṇe || vāyurdakṣiṇage pañca nāḍikā + + + + | tataḥ savye tathā pañca śatāyuścedayaṃ bhavet