Pramāṇa · Search · About · API

Establishment of Brahman 2.2.3

Tattvasamīkṣā 2.2.3

Language
Sanskrit

2.2.3

yatrāpi bhūtārthapratipattau hānamupādānaṃ vā saṃbhavati, yathā – ‘eṣa pratirodhakavānadhvā, nidhimāneṣa bhūbhāgaḥ’ iti | tatrāpi hānopādānayoḥ śabdo vyāpriyate, bhūtārthopakṣayāt | śabdāṅkatamarthaṃ pratipadya tasya pramāṇāntarāvagatāmupakārahetutāmapakārahetutāṃ vā saṃsmṛtya icchayā pravartate dveṣeṇa nivartate vā | nanu prayoktā buddhipūrvakārī śrotuḥ pravṛttyarthaṃ nivṛttyarthaṃ vā vacanaṃ prayuṅkte | tathā ca pravṛttinivṛttiparyavasitameva | idaṃ hi tatra prayoktavyaṃ na prayujyate ‘na gantavyamanenādhvanā’ tathā ‘gṛhāṇeto nidhim’ iti | yatrāpi śabdārthapratipattyuttarakālā pravṛttirnivṛtti(rvā na vidhyadhīnā, ta)dyathā nidhimāneṣa bhūbhāgaḥ pratirodhakavāndhveti, tatrāpi na pravṛttinivṛttyarthatā vacasaḥ, tayoranyata eva pratilambhādananyala[bhya](tvābhāve śabdārthatvahāni)prasaṅgādityāha – yatrāpi bhūtārthapratipattāviti | tasyeti jātyabhiprāyam, ta- jjātīyasyopakārahetutāmapakārahetutāṃ vā vyā(kṛtyeti yāvat | saṃ)smṛtya tajjātīyatayā śabdāvagatasyāpi taddhetutāmanumāyeti śeṣaḥ | bhūtārthaparyavasitavyāpārasya niṣprayojanatayā (prekṣāvatpravṛttyanupa)patteḥ pravṛttinivṛttyavadhireva vyāpāraḥ kalpanīya iti codayati - nanu prayokteti | sa punarayaṃ prekṣāvatprayogo 'nyathā(siddho na pravṛttinivṛttipa)ryantatāṃ vācāṃ vyāpārasya gamayatīti pariharati - naitatsāramiti | nanu na prekṣāvatpra-

Linked texts (1)