Vicaratrayi 5.2
Vicāratrayī 5.2
- Language
- Sanskrit
5.2
adhyātmajñānāntaṃ śāstraṃ saṃpādya nītyā vartitavyamityeva madduktitātparyamiti svayaṃ bhagavānāha | yathā—mayi sarvāṇi karmāṇi
saṃnyasyādhyātmacetasā | nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ | ye me matamidaṃ nityamanutiṣṭhanti mānavāḥ | śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ | mānavā iti manuvaṃśa lakṣaṇamuktam | śāstre śraddhāvanto nītaye'nasūyanto mānavāḥ prāptakarmabhiḥ
sādhanabhūtaiḥ sarvāpadbhyo mucyanta ityarthe saṃpanna āha--ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam | sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi
naṣṭānacetasaḥ | śāstraṃ na nītibāhyaṃ na nītiḥ śāstrabāhyeti
siddhānte satyapi ye mitho virodhaṃ manyante te nāśāya kalpante
tatteṣāṃ śāstraṃ vyarthaṃ sā cāturī ca tathā | tasmād gītā tathā
vyākhyeyā yathā jñānanītibhyāṃ puṣṭā bhavet | kasmādetat | astu
jñānapuṣṭā māstu nītipuṣṭeti cedāha—sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi | prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati
jñānavato'pi prārabdhaśeṣāṅgīkāre nītiyalamapekṣitaṃ jñānasya | tena
balavajjñānaṃ jīvanmuktisukhaṃ pūrṇaṃ dadāti | prakṛtiḥ prārabdhakarma
tadanusaranti sarve jīvāstatra nigraho na balavān | tasmātprāptakāritvaṃ jñānasaṃpannatvaṃ sacetattvaṃ buddhimattvamityarthaḥ | aprāptakāritvaṃ
prāptatyāgitvaṃ manasvitvamiti ca | viduṣaḥ pravāhaprāptakarmapravṛttau
yuktimāha—indriyasyendriyasyārthe rāgadveṣau vyavasthitau | tayorna
vaśamāgacchettau hyasya paripanthinaviti | upasaṃharati svābhiprāyam—śreyān svadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt | svadharme
nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ | śāstranītividhuraḥ paradharmaḥ | tadyuktaḥ
svadharmaḥ | atrārthe saṃmatimāha—imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam | vivasvān manave prāha manurikṣvākave'bravīt | evaṃ
paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ | sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ
paraṃtapa | sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ | bhakto'si
me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamamiti | rājarṣayo viduriti rājāna
evādhikāriṇo'tra gītāyāṃ nītiśāstratvāt | nītisaṃpannatvādrājatvam | vidyāsaṃpannatvādṛṣitvam | bhaktatvāttubhyaṃ jñānamuktaṃ sakhitvānnītiriti rahasyamiti vidāṃkurvantu vyākhyātāraḥ || iti
gītārthaparāmarśe dvitīya ullāsaḥ
Linked texts (3)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Vulgate (700 verses) — Sanskrit