Pramāṇa · Search · About · API

Vicaratrayi 80.5.6

Vicāratrayī 80.5.6

Language
Sanskrit

80.5.6

tvamaṅgīkurvantyanuddhatā | uddhatāstu yatheccha bruvate | ‘mātṛmānpitṛmānācāryavānvede’ti vedo brūte svarahasyam | ataevoddhatatvaśāntau
viśvāmitra uvāca | ‘dhigbala kṣatriyabala brahmatejobala balam’ti
brahmatejaso lakṣaṇa ekadaṇḍe vedasiddhāntapratipādini svāmitvamā
cāryatva ca nibaddha | tasmādanyeṣu svāmiśabda ācāryaśabdaśca
prāmādika | teṣu satyapi brāhmaṇatve śāstrakoṭiniviṣṭā ekadaṇḍinā
tatpūrṇa brāhmaṇya yadeṣaṇātrayatyāge satyācāryalakṣaṇasapannatva
yasmānna lobhasamānādhikaraṇa brāhmaṇya kuta ācāryatva prabhutvarūpa
lobho hi śvavṛtti kārayati | ‘asatuṣṭā dvijā naṣṭā’ iti
pravāda | śvavṛttirapyārcopītyupahāsa ‘śamo damastapa śauca
kṣāntirājavameva ca | jñāna vijñānamāstikya brahmakarma sabhāvajam | śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam | dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam | kṛpigorakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam | paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajami'ti
varṇalakṣaṇāni bhagavaduktāni | vyastalānīmāni na phalāya bhavantītyāha | 'sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ' iti
yoninimitteyaṃ vyavasthetyāha svabhāvajamiti | bhavatyasminniti
bhāvo'dhikaraṇe ghañ | svasya bhāva utpattisthānaṃ tajjaṃ | ataeva
gauḍapādācāryā vyavasthāpayāmāsuḥ saṃnyāsaṃ 'viprāṇāṃ vinayo
hyeṣa śamaḥ prākṛta ucyate | damaḥ prakṛtidāntatvādvidvāneva śamaṃ
vrajedi'ti | eṣā saṃpattirbrāhmaṇānāṃ yonimūlā ete catvāro'pi
yonidharmā na guṇadharmāḥ | ataeva tadvyatyāsaṃ dṛṣṭvā śūdraṃ tapaścarantaṃ