Vicaratrayi 80.6
Vicāratrayī 80.6
- Language
- Sanskrit
80.6
yadi kṣatriyavaiśyayorbrāhmaṇatvena sanyāsādhikāreṇa tuṣṭiḥ syāttarddhāṅgīkṛta dāridryam | yadeva keṣāṃcinmaṅgala tadeveta̍reṣāmamaṅgala
yathā śmaśrūṇi puruṣāṇā maṅgalaṃ strīṇāmamaṅgala eṣā turīyamīmāṃsā
kenacitkṣatriyeṇa vaiśyena vā virudāvalīṃ datvā kāriteti vyajyate
abhiniveśaliṅgāt| phaladhvanistu kṣatriyāṇā vaiśyānāmitaragṛhasthānā
caiṣaṇātyāgapura sara svātantryamityanuṣṭhānam | samayavaicitryeṇa
pvamāṇasya daurlabhyāditi | kimete daridreṣu gaṇyerannuta sanyāsisu
sarve'pi praiṣamantramuccaranto ''bhayaṃ sarvabhūtebhya' ityabhayaṃ dadānā 'nāhaṃ
kasyacinna me kaściditi sanyāsasvarūpa jānanto niṣparigrahā
aikāśramyamaṅgīkurvanta. katha nirvāhayiṣyanti gārhasthya sanyāsaṃ
veti praiṣamantroccārasamānādhikaraṇaṃ gārhasthya dāridryamiti phalanirdeśa. | tena yathākathaciddhanādisvāmitvamapyapahāritaṃ kuto nirapapadasvāmiśabdavācyatvamityuttaritaḥ katha saṃnyāsinā svāmiśabda ityupahāsa | etenaikāśramyeṇa sarva sarvātmakaṃ jagaditi
siddhānta. pratipādita. | sarve gṛhasthā. vānaprasthā brahmacāriṇaḥ
saṃnyāsinaśceti | kiṃca daṇḍādivyavasthāṅgīkāra aikāśramyaṃ vyāhṛtaṃ
tadaṅgīkāre daṇḍādivyavasthā vyāhṛtā'ta aikāśramyamityācāryā'
iti sūtrasyā'śramasāṃkarya na kuryādekāśrame vyaktaliṅgastiṣṭheditivākyārthaḥ saṃpannaḥ | tatra dṛṣṭāntaḥ pratyakṣavidhānādgārhasthyasyeti
gārhasthyasya śrautasmārtādicihnaiḥ pratyakṣatāvidhānāccatetarāśrame'pīti
sūtrārtho'nyathā maharṣerajñatvakalpanāpattiḥ
nanu kṣatriyāṇāṃ traya āśramā iti pakṣe pṛthupautrasya suśīlasya
gṛhasthāśramaniṣṭhasya śvetāśvataranāmā muniḥ | 'sāṃnyāsikaṃ vidhiṃ
kṛtsnaṃ kārayitvā vicakṣaṇaḥ | dadau tadaiśvaraṃ jñānaṃ svaśākhāvihitaṃ vratam | aśeṣavedasāraṃ tatpaśupārāvimocanam | atyāśrama iti khyātaṃ brahmādibhiranuṣṭhitam |' iti saṃnyāsaṃ dattavān | tasmādbhavanmate gārhasthyasamānādhikaraṇaḥ saṃnyāsaḥ siddhastasmādaikāśramyaṃ yuktam | na ceccatvāra āśramāḥ kṣatriyasya
siddhā iti cet | na | 'majjettrayī daṇḍanītau hatāyāṃ sarve
dharmāḥ prakṣayeyurvibuddhāḥ | sarve dharmāścāśramāṇāṃ hatāḥ syuḥ kṣātre
tyakte rājadharme purāṇe' iti bhavadupanyastavacanena kṣātratyāganiṣedhāttatyāgaṃ vinā saṃnyāsānadhikārāt | ataevāsya vratasyātyāśrama iti
nāma | āśramānatikramya vartata iti tadvyutpatternedaṃ vrataṃ saṃnyāsāśramaḥ kiṃtu saṃnyāsasadṛśam | dhairyavairāgyadārthyadāyakaṃ rāvaṇavadhapramaṅge'gastyādrāmacandro lebhe | upamanyośca śrīkṛṣṇaḥ majjennayītiśloko ghaṭṭakuṭyāṃ prabhātamiti nyāyamāvedayati | ataevedaṃ
tāratamyaṃ saṃgacchate | 'pravrajyāvasitā yatra trayo varṇā dvijātayaḥ | nirvāsaṃ kārayedvipraṃ dāsyaṃ kṣatriyavaiśyayo'riti brāhmaṇaṇatvakṣatriyatvavaiśyatvānāmapagamādeṣa panthāḥ | pravrajyāśabdo
vānaprasthasaṃnyāsānyataraparaḥ | adhikārabhedena phalabhedanirdeśādidaṃ sarvāśramāṇāmupalakṣaṇaṃ | yadi kṣatriyavaiśyayorbrāhmaṇatvaṃ
tadā nirvāsanaviṣayatā | yadi na brāhmaṇatva tadā jitamasmābhi
tasmāt śvetāśvataradattā dīkṣā śāmbhavī paḍdhvaśodhanasaṃskāreṇa
paśupāśavimocanī | pāśavimokepi nāśramavimokastasmāntriṣvapyā
śrameṣu sambhavatyeṣā dīkṣā bhasmarudrākṣadhāraṇaśivapūjāṣaḍakṣaraja
papradhānā | nāsyā dīkṣāyāmagnisamāropastato nāśramavimoko nāśrama
māntarasampādanam | tasmānnaikāśramya kṣatriyāṇā na sanyāsa
siddha | iti ṣaṣṭha pulāka