Bhagavadgita 16.1
Bālabodhinī 16.1
- Language
- Sanskrit
16.1
śrīḥ | pūrvādhyāyāraṃbhe 'ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ' iti saṃsāravṛkṣo varṇitaḥ| daivāsurasaṃpaddhetukayoḥ mokṣasaṃsāravṛkṣayoḥ krameṇa upādānahāna[grahaṇanāśana] niyamārthaṃ ṣoḍaśāraṃbhaḥ | tatra tāvat mahāphalatvena abhimatāṃ daivīṃ saṃpadaṃ āha | abhayamiti | he bhārata ! yathā rājānaṃ anuvarttamānasya puṃsaḥ tatparicārakāḥ rājasevakāḥ ānukūlyatvena varttate | tathā daivīṃ devasya svayaṃprakāśasya iyaṃ daivī tāṃ daivīṃ saṃpadaṃ saṃpādanahetubhūtāṃ śuddhasāttvikavṛttiṃ abhijātasya retasaḥ sekakāle jananījanakaśuddhasattvavṛttiṃ anulakṣeṇa utpannasya svajanmāṃtaraśuddhavidyādisaṃskāraṃ abhijātasya etāni abhayādīni ṣaḍviṃśatilakṣaṇāni anāyāsena bhavaṃti iti tṛtīyenānvayaḥ | etāni kāni | abhayaṃ na vidyate bhayaṃ yasya tat abhayaṃ sādhāraṇatayā laukike karmaṇi vā vaidike karmaṇi yathāvat yathāśāstraṃ kriyamāṇe sati bhayābhāvaḥ | cetyaparaṃ sattvasaṃśuddhiḥ sattvasya aṃtaḥkaraṇasya saṃśuddhiḥ asatpathavimukhatā cetyaparaṃ jñānayogavyavasthitiḥ jñānasya ātmajñānasya yogaḥ prāptiḥ jñānayogaḥ jñānayoge vyavasthitiḥ pariniṣṭhatā jñānayogavyavasthitiḥ cetyaparaṃ dānaṃ dīyate tat dānaṃ prāptasya dravyādeḥ yathāsaṃvibhāgena tyāgaḥ kiṃca sarvabhūtānāṃ abhayadānaṃ kiṃca svabhojyasya annādeḥ yathocitasaṃvibhāgaḥ cetyaparaṃ damaḥ iṃdriyāṇi damayatīti damaḥ niṣiddhaviṣayebhyaḥ bāhyeṃdriyāṇāṃ uparamaḥ cetyaparaṃ yajñaḥ yathādhikāraṃ prāptaṃ svadharmānuṣṭhānaṃ kiṃca yathādhikāraṃ darśapūrṇamāsādiḥ cetyaparaṃ svādhyāyaḥ
ahiṃseti | kiṃca ahiṃsā na hiṃsā ahiṃsā yajñārthahiṃsātirekeṇa vāṅmanaḥkāyajanyapīḍārāhityaṃ kiṃca satyaṃ yathādṛṣṭārthasaṃbhāṣaṇaṃ kiṃca akrodhaḥ na krodhaḥ akrodhaḥ tāḍitasyāpi cittakṣobhānutpattiḥ āraktavaktranetragātrakaṃpanādirāhityaṃ cetyaparaṃ tyāgaḥ karmaṇāṃ phalatyāgaḥ vā audāryaṃ cetyaparaṃ śāṃtiḥ aṃtaḥkaraṇavikāroparamaḥ cetyaparaṃ apaiśunaṃ piśunasya paraguṇadoṣāviṣkaraṇasya bhāvaḥ paiśunaṃ na paiśunaṃ apaiśunaṃ paraguṇadoṣarāhityaṃ ca bhūteṣu caturvidhabhūteṣu dayā kāruṇyaṃ cetyaparaṃ aloluptvaṃ na loluptvaṃ aloluptvaṃ sarvapadārtheṣu kārpaṇyaparityāgaḥ ca mārdavaṃ mṛdorbhāvaḥ mārdavaṃ manovākkāyavyāpāreṣu saṃkalpavacanakarmasu kāṭhinyābhāvaḥ ca hrīḥ akāryapravṛttau lokalajjā śāstralajjā ca acāpālaṃ bahiḥ aṃtaḥkaraṇeṣu rajoguṇajanyacāpalyābhāvaḥ vyarthakriyārāhityam |
iti śrībālabodhinyāṃ śrīmadbhagavadgītāṭīkāyāṃ ṣoḍaśo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit