Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 2.26

Gūḍhārthadīpikā 2.26

Language
Sanskrit

2.26

4 madhusūdanīvyākhyā | pīndriyādeḥ sāmānyato dṛṣṭānumānaviṣayatvaṃ dṛṣṭamata āha-avikāryo'yaṃ yadvikriyāvaccakṣurādikaṃ tattvakāryānyathānupapattyā kalpyamānamarthāpatteḥ sāmānyato dṛṣṭānumānasya ca viṣayo bhavati | ayaṃ tu na vikāryo na vikriyāvānato nārthāpatteḥ sāmānyato dṛṣṭasya vā viṣaya ityarthaḥ | laukikaśabdasyāpi pratyakṣādipūrvakatvāttanniṣedhenaiva niṣedhaḥ | nanu vedenaiva tatra chedyatvādi grahīṣyata ityata āha-ucyate vedena sopakaraṇenācchedyāvyaktādirūpa evāyamucyate tātparyeṇa pratipādyate, ato na vedasya tatpratipādakasyāpi chedyatvādipratipādakatvamityarthaḥ | atra ‘nainaṃ chindanti’ ityatra śabdādīnāṃ tannāśakasāmarthyābhāva uktaḥ | ‘acchedyo'yam’ ityādau tasya chedādikarmatvāyojyatvamuktam | ‘avyatko'yam’ ityatra tacchedādigrāhakamānābhāva ukta ityapaunaruktyaṃ draṣṭavyam | ‘vedāvināśinam’ ityādīnāṃ tu ślokānāmarthataḥ śabdataśca paunaruktyaṃ bhāṣyakṛdbhiḥ parihṛtam | durbodhatvādātmavastunaḥ punaḥ punaḥ prasaṅgamāpādya śabdāntareṇa tadeva vastu nirūpayati bhagavānvāsudevaḥ | kathaṃ nu nāma saṃsāriṇāṃ buddhigocaramāpannaṃ tattvaṃ saṃsāranivṛttaye syāditi vadadbhiḥ | evaṃ pūrvoktayuktibhirātmano nityatve nirvikāratve ca siddhe tava śoko nopapadya ityupasaṃharati-tasmādityardhena | etādṛśātmasvarūpavedanasya śokakāraṇanivartakatvāttasminsati śoko nocitaḥ | kāraṇābhāve kāryābhāvasyāvaśyakatvāt | tenātmānamaviditvā yadanvaśocastadyuktameva | ātmānaṃ viditvā tu nānuśocitumarhasītyabhiprāyaḥ |
nanvātmana ābhūtasaṃplavasthāyitvapakṣe nityatvapakṣe dṛṣṭādṛṣṭaduḥkhasaṃbhavāttadvayena śocāmītyata āha dvitīyaślokena—hi yasmāt jātasya svakṛtadharmādharmādivaśāllabdhaśarīrendriyasaṃbandhasya sthirasyātmano dhruva āvaśyako mṛtyustaccharīrādivicchedastadbhārambhakakarmakṣayanimittaḥ | saṃyogasya viyogāvasānatvāt | tathā dhruvaṃ janma mṛtasya ca prāgdehakṛtakarmaphalopabhogārthaṃ sānuśayasyaiva prastutatvāñca jīvanmuktavyabhicāraḥ | tasmādevamaparihārye parihartumaśakye'smiñjanmamaraṇalakṣaṇe'rthe viṣaye labheṣvaṃ vidvāśnna śocitumarhasi | tathāca vakṣyati ‘ṛte'pi tvāṃ nabhaviṣyanti sarve’ iti | yadi hi tvayā yuddhenāhanyamānā ete jīveyureva tadā yuddhāya śokastavocitaḥ syāt, ete tu karmakṣayātsvayameva mriyanta iti tatparihārāsamarthasya tava dṛṣṭaduḥkhanimittaḥ

Linked texts (1)