Bhagavadgita 18.21
Tātparyabodhinī 18.21
- Language
- Sanskrit
18.21
trividhamiti | dvābhyām | naratvenotkṛṣṭajanmavatāṃ narāṇāṃ niratiśayamakaṃ duḥkhaṃ yatra tannarakaṃ śūnakasūkarādinīcayoniḥ | narakamiti śakandhvādikaṃ rūpam | tasya narakasya śvādinikṛṣṭayonirūpasya prāpteḥ kāmaḥ krodho lobha iti trividhaṃ triprakārakameva dvāraṃ praveśamārgaḥ naivaitādṛśaṃ dvāramanyadastītyarthaḥ | nanu kāmādīnāṃ nīcayoniprāptidvāratvamastu tataḥ kā no hānirityāśaṅkāyāmāha—nāśanamiti | janmāntarānekakṛtapuṇyātiśayānmanuṣyatvapuruṣatvabrāhmaṇatvavedādyadhītimattvavivekitvalakṣaṇaṃ mokṣasaudhāntamārūḍhasyātmanaḥ svasyādhikāriṇo mumukṣoḥ kāmāditrayametatpuruṣārthasya nāśakaṃ bhavati dharmārthamakartavyākartavyārthānarthabandhamokṣavivekavijñānaṃ nāśayatītyarthaḥ | nahi kāmākulasya krodhāviṣṭasya vā lobhagrahagrastasya vā dharmādharmādervivekavijñānaṃ bhavati | tadabhāve puruṣo vinaśyatyeva | manuṣyatvādyutkṛṣṭamokṣasādhanasaṃpattyā mokṣasaudhāntamārūḍhopi pramādena tālārūḍha iva kāmādibhiradhaḥ pātitaḥ san niḥśeṣaṃ vinaśyati | nahyuccātpatitasya svarūpanāśaṃ vinā kiṃciccheṣaṃ sidhyatyata evocyate nāśanamātmana iti | yasmādevaṃ kāmādīnāṃ prabhāvastasmānmumukṣurviṣekasaṃpannastatsvabhāvaṃ jñātvā svāvināśāya caṇḍālamiva kāmaṃ kṛṣṇasarpamiva krodhaṃ malamiva lobhaṃ caitattrayaṃ dūratastyajet | na teṣāṃ gocaro bhavedityarthaḥ |
evaṃ kāmādīnāmadharmapravṛttihetutayā narakadvāratvaṃ mumukṣutyājyatvaṃ ca pratipādya caitairvimuktaḥ śreyaḥsādhananiṣṭho bhūtvā śreyaḥ prāpnotītyāha—
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit