Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 7.23

Tātparyabodhinī 7.23

Language
Sanskrit

7.23

śaknotīti | smṛte śrute dṛṣṭe prāpte ca bhogyapadārthe yā bhogecchā satvarā sa kāmaḥ | yaḥ śiṣṭamapi bhraṣṭayati vṛddhamapi gardhayatyanupatāpinamapi saṃtāpayati | apriyavastuni smṛte śrute dṛṣṭe ca sati manaḥkṣobhako yo dveṣaparipākaḥ sa krodhaḥ | yaḥ svāśrayaṃ vahniriva dahati gurumapi hiṃsati tābhyāṃ kāmakrodhābhyāṃ samyagudbhava utpattiryasya taṃ kāmakrodhasamudbhavaṃ vegaṃ kāmakrodhayorudrekaṃ śarīravimokṣaṇātprāgeva vidyamānadehasya patanātpūrvameva | yauvanakāla evetiyāvat | yo mumukṣustitikṣayā tīvramokṣecchāsamutpannayā soḍhuṃ śaknoti | kāmakrodhau nirjitya śānto dānto bhavitumarhatītyarthaḥ | sa naro mokṣārthī śravaṇādinā jñānaṃ saṃpādya yukto yogī sukhī ca brahmānandībhavituṃ śaknotītyarthaḥ | atrāyamabhiprāyaḥ | ‘durlabho mānuṣo deho brāhmo dehaḥ sudurlabhaḥ | brāhmaṃ dehaṃ samāsādya yena muktyai na yatyate || sumerogramāsādya svadehaṃ pātayatyadhaḥ | tameva patitaṃ vidyurjātibhraṣṭaṃ maharṣayaḥ ||’ iti nyāyena brāhmaṃ mokṣasaṃpādanayogyaṃ prāpya kāmakrodhaparavaśo bhūtvā yatiścetpunaruktalakṣaṇo deho duṣprāpastato mumukṣorvivekavairāgyābhyāṃ yauvane pūrve vayasi kāmādiśatrūnvijitya prayatnenedānīmeva mokṣaḥ saṃpādanīya iti | yadvā ihaivāsminneva janmani mokṣaṃ prāptumicchayā śarīravimokṣaṇāt | atra śarīrapadena tadāśritagārhasthyaṃ lakṣyate | tasya vimokṣaṇātsaṃnyāsātprāgeva yo mumukṣurnarau vivekavairāgyābhyāṃ kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ soḍhuṃ śamayituṃ śaknoti sa eva śamadamādisādhanasaṃpannaḥ san śrutyā matyā ca jñānaṃ saṃpādya yukto brahmayogayukto bhavituṃ sukhī brahmānandī ca bhavitumarhati natu kāmakrodhajayamakṛtvā saṃnyasya śravaṇādinā jñānaṃ tatphalaṃ brahmaṇyātmabhāvaṃ mokṣasukhaṃ ca prāptuṃ śaknotītyarthaḥ |
nityānityavivekavairāgyatīvramamokṣecchābhiḥ sarvaṃ saṃnyasya śamādyantaraṅgasādhanasaṃpattyā śrutvā matvā ca tābhyāṃ samutpannātmavijñāno yo yatiḥ sa svayaṃ videhakaivalyārthī sanneva brahmaniṣṭhayā tiṣṭhati cenmuktiṃ gacchati nānyetheti sūcayitumāha—

Linked texts (1)