Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 5.63

Vaṃśī 5.63

Language
Sanskrit

5.63

(tasmāt) tāni sarvāṇi indriyāṇi saṃyamya vaśīkṛtya, yuktaḥ samāhitaḥ san matparaḥ 'ahaṃ vāsudevaḥ sarvapratyagātmā paraḥ pradhānapuruṣārtho yasya saḥ | arthāt 'nānyo'haṃ vāsudevād' iti sākṣātkurvan san, āsīta upaviśet tiṣṭhedityarthaḥ yasya evam āsīnasya yate rvaśe hi yasmād indriyāṇi vartante'bhyāsavalāt, tasya tasyaiva prajñā samyagdarśanarūpā pratiṣṭhitā | astītyarthaḥ etaiścaturbhiḥ ślokai stṛtīyaḥ praśnaḥ 'katham āsīt' iti samāhitaḥ |
avataraṇam—athedānīṃ sthitaprajñalakṣaṇa-sthitaprajñatā-sādhanaviṣayakasya 'kathaṃ vrajeta' iti caturthapraśnasya 'rāgadveṣaviyuktaistu' ityādibhiraṣṭadaślokairuttaraṃ kariṣyan tatra spaṣṭapratipattaye pūrvam 'evaṃ na vrajeta' ityāśayena 'viṣayadhyānaṃ sarvānarthamūlama' ityāha dvābhyām—dhyāyeti |
vyākhyā—viṣayān-śabdasparśarūparasagandheṣu svābhīṣṭān, dhyāyatiścintayataḥ puṃsastaddhyānāt teṣu svābhīṣṭeṣu dhyāteṣu saṅgaḥ prītirūpajāyate bhavati | nigṛhītacakṣurādibāhyendriyasyā'pītiśeṣaḥ | bāhyārthebhyo nigṛhītānyapi indriyāṇi manaso daurbalyāt punarvāhyārthān gṛhṇantīti bhāvaḥ | (tataḥ) saṅgātprīteḥ kāmastṛṣṇā (teṣu) saṃjāyate samutpadyate | (tataḥ) kāmātkutaścitpratihatāt krodhaḥ krodhākhyo ripuḥ, abhijāyate bhavati | (tataḥ) krodhāt saṃmohaḥ kāryākāryaviṣayako'viveko bhavati utpadyate | kruddho hi saṃmūḍhaḥ san gurumapi ākrośatita | (tataḥ) saṃmohād avivekāt, smṛtivibhramaḥ śāstrācāryopadeśābhyāṃ jāyamānāyāḥ smṛteḥ saṃskārajanyajñānasya vibhramobhraṃśaḥ smṛtyutpattinimittaprāptau tadanutpattirbhavati | (tataḥ) smṛtibhraṃśād buddhināśaḥ smṛtilopād buddherantaḥkaraṇasya nāśaḥ kāryākāryavivekā'yogyatā bhavati | (tataḥ) buddhināśāt buddheḥ kāryākāryavivekā'yogyatā rūpād nāśād hetoḥ puruṣaḥ

Linked texts (1)