Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 3.11

Gūḍhārthacandrikā 3.11

Language
Sanskrit

3.11

he arjuna tvaṃ yān prati aśocaḥ 'dṛṣṭvemam'³ ityādinā śocitavānasi ta
yadyapi muktau jīvasyāpi prāṇaviyogo bhavati 'na tasya prāṇā utkrāmanti ihaiva līyante'9 iti śrutyā muktaprāṇānāmaśeṣato jīvahānasya svakāraṇayorlayasya coktatvāt| tathā'pi dehātmanorviyogamaraṇarūpabaddhāvasthāyāṃ prāṇānāṃ bhāgena jīvena saha gamanamasti| dehe tu bhāgināmapi sambandho nāsti| tathā ca saṃsārāvasthāyāṃ gataprāṇāgataprāṇatvena dehātmānau vivakṣitau| dehaḥ pariṇāmī naśvarasvabhāvaśca na śokasthānam| ātmā'pyutpattivināśādivikāraśūnya iti na śokasthānamityarthaḥ|
yadvā, gatā nirgatā asavaḥ prāṇā yebhyaḥ tān dehān tadviruddhān agatāsūn asusaṃyogaviyogarahitān nityānandasvarūpān cetanāṃśca na śocanti|
yadyapi prāṇasambandho baddhāvasthāyāṃ cetane'pyasti| tathā'pi prāṇādhīnaceṣṭāvatvameva prāṇitvam| tacca deha evāsti, na cetane| muktau prāṇābhāve'pi
‘sa tatra paryeti jakṣan krīḍan ramamāṇaḥ’¹ iti śrutau ceṣṭāyā uktatvāt| nahi svāmitvamātreṇaiva prāṇitvam| īśasyāpi prāṇitvāpatteḥ| naca jīvasya prāṇajanyabhogāśrayatvena prāṇitvam, īśasya bhogābhāvānna prāṇitvamiti vācyam| prāṇādiprayuktasvābhāvikabhogasya jīve'pyabhāvāt| anādyavidyāvaśāddehādau ‘aham’ ‘mama’ ityabhimānāt putre naṣṭe ahaṃ naṣṭa itivat, jīve'pi bhogasyābhimānikatvāt| ātmano dehādhīnajanmamaraṇādikaṃ nāstyeveti sa na śokasthānam| dehastu pariṇāmasvabhāvaḥ, tasyotpattivināśayoḥ pratikṣaṇaṃ svābhāvikatvāt so'pi na śokasthānam| ataḥ dehātmanoḥ svarūpam, tajjñānopāyabhūtaṃ phalābhisandhirahitaṃ yuddhākhyaṃ svadharmaṃ ca jānatyapi matsakhe tattvavidi tvayi śocanaṃ prājñamataviruddhabhāṣaṇaṃ ca vipratiṣiddhaṃ mayopalabhyata iti bhāvaḥ|
nanvastu dehabhinnātmānaḥ prāṇasaṃyogaviyogādirūpajanmamaraṇābhāvaḥ| daṇḍena ghaṭadhvaṃsavat jīvanāśasambhavāt kathaṃ na śokaḥ kāryaḥ? ityata āha - na tveveti||