Bhagavadgita 1.2

1.2

śrīviśvanātha—vidita-tadabhiprāyastadāśaṃsitaṃ yuddhameva bhavet, kintu tanmanorathapratikūlamiti manasi kṛtvāha—dṛṣṭveti, vyūḍhaṃ vyūharacanayāvasthitam, rājā duryodhanaḥ sāntarbhayamuvāca—paśyaitāmiti navabhiḥ ślokaiḥ|
samaya ve dhārmika evaṃ pāramārthika—donoṃ hī dṛṣṭiyoṃse rahita honeke kāraṇa duryodhana pāṇḍavoṃko ādhā rājya lauṭā na de—yaha socakara ve nirāśa ho gae| parama dhārmika evaṃ dūradarśī sañjayane unake mānasika bhāvako bhām̐pa manonukūla na hogā, tathāpi bar̤ī buddhimattāpūrvaka dhṛtarāṣṭrase unheṃ chipākara sāntvanā dete hue kahā—‘‘duryodhana pāṇḍavoṃse samajhautā karane nahīṃ jā rahā apane guru ācārya droṇake samīpa svayaṃ hī jākara unako vāstavika paristhitise avagata karā rahā hai|’’ ācāryake samīpa jāneke do abhiprāya dūsarā apanī rājanaitika kuśalatākā paricaya deneke lie guru droṇācāryako ho rahā hai| ‘sañjaya uvāca’ kā yahī tātparya hai| isake janmake samaya nānā prakārake apaśakuna dikhāī par̤e the| vidura jaise mahātmāoṃne una apaśakunoṃko dekhakara aisī āśaṅkā kī thī ki isake dvārā kurukulakā dhvaṃsa hogā| mahābhāratake anusāra duryodhana kalike aṃśase thā| isake nāmakaraṇake samaya upasthita kulapurohita evaṃ bar̤e-bar̤e jyotiṣa viśāradoṃne isake bhaviṣyake lakṣaṇoṃko dekhakara isakā nāma duryodhana rakhā| jīvanake anta samayameṃ bhagavān śrīkṛṣṇake iṅgitase bhīmake dvārā isakā lomaharṣaka vadha huā| vyūha— ‘samagrasya tu sainyasya vinyāsaḥ sthānabhedataḥ| sa vyūha iti vikhyāto yuddheṣu pṛthivībhujām||’ (śabdaratnāvalī) yuddhameṃ vijaya prāpta karaneke lie kuśala rājāoṃke dvārā apanī samagra droṇācārya—ye pāṇḍuputroṃ evaṃ dhṛtarāṣṭraputroṃke astra-śastrake ācārya the| ye maharṣi bharadvājake putra the| ‘droṇa’ arthāt kalaśase inakā janma honeke kāraṇa ye droṇake nāmase prasiddha hue| ye astra-śastra vidyākī bhām̐ti mitra pāñcālarāja drupadake dvārā apamānita hokara jīvikā nirvāhake lie hastināpurameṃ upasthita hue| inakī yogyatāse prabhāvita hokara bhīṣma pitāmahane inheṃ duryodhana evaṃ yudhiṣṭhirādi rājakumāroṃkī śikṣāke lie ācārya padapara rājā duryodhanane anunaya-vinaya aura kūṭanītipūrvaka inako bhīṣmake paścāt