Bhagavadgita 1.36

1.36

śrīviśvanātha—nanu “agnido garadaścaiva śastrapāṇirdhanāpahaḥ| kṣetradārāpahārī ca ṣaḍete ātatāyinaḥ||” iti, “ātatāyinamāyāntaṃ hanyādevāvicārayan| nātatāyivadhe doṣo hanturbhavati bhārata||” ityādi vacanādeṣāṃ vadha ucita eveti tatrāha—pāpamiti| etān hatvā sthitānasmān, 'ātatāyinamāyāntam' ityādikamarthaśāstraṃ dharmaśāstrāddurbalam; yaduktaṃ yājñavalkyena— “arthaśāstrāttu balavaddharmaśāstramiti smṛtam” iti tasmādācāryādīnāṃ vadhe pāpaṃ syādeva| na caihikaṃ sukhamapi syādityāha—svajanamiti |
bhāvānuvāda—śrutike anusāra agnidātā, viṣadātā, hāthameṃ śastra lekara prahārake lie udyata vyakti, dhana-apaharaṇakārī, bhū-haraṇakārī evaṃ strī-haraṇakārī—ye chaḥ prakārake loga ātatāyī hote haiṃ| yadi āpa kaheṃ ki dekhanemātrase binā vicāra kie hī ina ātatāyiyoṃkī hatyā karanī cāhie, kyoṃki he bhārata! śāstroṃne ātatāyiyoṃkī hatyāko ucita batāyā eka kāraṇa hai| arthaśāstrake anusāra ātatāyiyoṃkī hatyā ucita hai| parantu, haiṃ— “arthaśāstrase dharmaśāstrako prabala jāno|” ataḥ dharmaśāstrānusāra ācāryādike vadhase avaśya hī pāpa lagegā| itanā hī nahīṃ, isase koī vākya kaha rahe haiṃ|
sā. va. prakāśikā vṛtti—smṛtiśāstrake anusāra chaḥ prakārake vahām̐ śruti vākyoṃkī hī prabalatā mānanī cāhie—aisā śāstroṃkā nirdeśa hai| usī prakāra arthaśāstrakī apekṣā dharmaśāstra dvārā dī huī vyavasthāko prabala samajhanā cāhie| isa nyāyānusāra dhṛtarāṣṭrake putra ātatāyī honepara bhī unakā vadha karanese avaśya hī pāpa sparśa karegā—yahī arjunakī bhāvanā haiṃ| mahābhārata yuddhake samāpta honepara pāṇḍavoṃke putraghātī aśvatthāmāko paśukī bhām̐ti bām̐dhakara jaba arjunane draupadīke caraṇoṃmeṃ paṭaka diyā, usa samaya rotī huī draupadīne udāratāpūrvaka guruputrako kṣamā kara deneko kahā| kintu, bhīmane use turanta hī māra ḍālaneko kahā| usa samaya arjunane kiṅkarttavyavimūr̤ha hokara kṛṣṇakī ora dekhā| kṛṣṇane arjunase kahā—“brāhmaṇa kie hue prāṇaghātīkā avaśya hī vadha karanā cāhie|” arjunane kṛṣṇake āntarika abhiprāyako samajhakara brahmabandhu aśvatthāmākā mastaka muṇḍanakara usake mastakakī maṇiko nikāla liyā aura use śivirase bāhara nikāla ātmatuṣṭi—ye dharmake cāra lakṣaṇa haiṃ| svajana arthāt bandhu-bāndhavoṃke viruddha