Bhagavadgita 1.9

1.9

śrīviśvanātha—somadattirbhūriśravāḥ| tyaktajīvitā iti jīvita-tyāgenāpi yadi madupakāraḥ syāttadā tamapi karttuṃ pravṛttā ityarthaḥ| vastutastu “mayaivaite nihatāḥ pūrvameva, nimittamātraṃ bhava savyasācin” iti bhagavadukterduryodhanasarasvatī satyamevāha sma||8-9||
jīvana dhāraṇa karanese athavā jīvana tyāga karanese merā mahāna upakāra tuma kevala nimitta bana jāo| isa ukti ke anusāra sarasvatīdevī duryodhanake mukhase unakī senāoṃke lie ‘tyaktajīvitāḥ’ arthāt mare hue
sā. va. prakāśikā vṛtti— kṛpācārya—eka samayakī bāta hai, ‘jānapadī’ nāmaka apsarāke darśanase gautama gotrīya śaradvān ṛṣikā vīrya sarakaṇḍeke samūhapara skhalita huā janma huā| kanyākā nāma ‘kṛpī’ huā aura putra mahābalī ‘kṛpa’ ke nāmase prasiddha hue| śaradvān ṛṣine hī inheṃ dhanurvedādimeṃ pāraṅgata kiyā| ye atyanta vīra, parākramī tathā dharmātmā the| mahābhārata yuddhameṃ inhoṃne kauravoṃke pakṣase aśvatthāmā—kṛpācāryakī bahana kṛpīkā vivāha droṇācāryase huā thā| isa kṛpīke garbhase hī aśvatthāmākā janma huā| isakā janma śiva, yama, kāma tathā krodhake sammilita aṃśase huā thā| apane pitā droṇācāryase hī isane śastra-śāstrādikī vidyā grahaṇa kī| isane mahābhārata yuddhameṃ kaurava pañca pāṇḍavoṃke bhramase draupadīke pām̐coṃ putroṃkā vadha kara diyā thā| isake badalemeṃ pāṇḍavoṃne isakā ghora apamānakara isakī maṇiko chīna liyā thā| apamānita honese krodhase jarjarita hokara isane pāṇḍavoṃke ekamātra kuladīpaka parīkṣitako samāpta karaneke uddeśyase abhimanyu-patnī uttarāke garbhako apane brahmāstrakā lakṣya banāyā, kintu bhakta-vatsala bhagavān śrīkṛṣṇane apane sudarśana cakrase garbhameṃ mahārāja parīkṣitakī rakṣā kī| hāthoṃ ye nihata hue| somadatta—ye kuruvaṃśī mahārājā pratīkake pautra evaṃ bāhlīkake putra the| mahābhārata yuddhameṃ sātyakike hāthoṃ inakā nidhana huā thā| bhūriśravā—ye candravaṃśīya somadatta nāmaka rājāke putra the| ye parama māre gae| śastra—hāthameṃ dhāraṇa karate hue jisase dūsaroṃko mārā jāya use śastra kahate haiṃ; jaise—talavāra ādi| kahate haiṃ||8-9||