Bhagavadgita 10.2

10.2

śrīviśvanātha—etacca kevalaṃ madanugrahātiśayenaiva vedyaṃ nānyathetyāha—na me iti| mama prabhavaṃ prakṛṣṭaṃ sarvavilakṣaṇaṃ bhavaṃ devakyāṃ janma devagaṇā na jānanti, te viṣayāviṣṭatvānna jānantu, ṛṣayastu jānīyustatrāha—na maharṣayo'pi| tatra hetuḥ—ahamādiḥ kāraṇaṃ sarvaśaḥ sarvaireva prakāraiḥ, na hi piturjanmatattvaṃ putrā jānantīti bhāvaḥ| “na hi te bhagavan vyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ” ityagrimānuvādādatra prabhava-śabdasyānyārthatā na kalpyā|
sā. va. prakāśikā vṛtti—bhaktike binā kisī bhī anya upāyase jā sakatā hai ki bhagavat-anugrahake binā apane balase lākha ceṣṭā karanepara jātā hai— ‘prajāpatipatiḥ sākṣādbhagavān giriśo manuḥ| dakṣādayaḥ prajādhyakṣā naiṣṭhikāḥ sanakādayaḥ|| marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ| bhṛgurvasiṣṭha ityete madantā brahmavādinaḥ|| adyāpi vācaspatayastapovidyāsamādhibhiḥ| paśyanto'pi na paśyanti paśyantaṃ parameśvaram||’ (śrīmadbhā. 4/29/42-44) brahmā, śiva, sanakādi, bhṛgu, vaśiṣṭhādi pramukha brahmavādigaṇa darśanakī ceṣṭāse tapa-vidyā-samādhi ityādike dvārā āja taka ceṣṭā karanepara bhī ‘athāpi te deva padāmbujadvayaprasādaleśānugṛhīta eva hi| jānāti tattvaṃ bhagavanmahimno na cānya eko'pi ciraṃ vicinvan||’ (śrīmadbhā. 10/14/29) arthāt, he bhagavan! āpa atyanta durjñeya haiṃ| trilokīmeṃ aisā kauna jāna sake| phira bhī apane bhaktoṃke hṛdayameṃ svayaṃ sphurita honevāle bhagavan! lete haiṃ, usase anugṛhīta ho jāte haiṃ, ve hī āpakī saccidānandamayī mahimākā dvārā bahuta kāla taka pracura prayatnakara anusandhāna karanepara bhī āpakī mahimākā yathārtha jñāna nahīṃ prāpta kara sakatā|
“maiṃ hī devatāoṃ aura maharṣiyoṃkā ādi kāraṇa hūm̐, ataeva ve loga mere līlā-prabhava arthāt prāpañcika jagatmeṃ narākāra svarūpameṃ mere prakaṭa apane buddhibalase mere tattvakā anveṣaṇa karate haiṃ| usameṃ ve loga prāpañcika-buddhibheda karaneke yatnasahita prapañcake viparīta kisī avyakta, aparisphuṭa, nirguṇa, svarūpahīna śuṣka ‘brahma’ ko hī āṃśikarūpameṃ upalabdhakara parama tattvarūpa maiṃ sarvadā acintya śakti dvārā svaprakāśa, nirdoṣa, guṇasampanna ora nityasvarūpaviśiṣṭa saccidānanda mūrtti hūm̐| merī aparā-śaktise merā pratibhāta svarūpa hī ‘īśvara’ hai| aparā śakti dvārā baddhajīvoṃkī cintāse atīta merā eka asphuṭa svarūpa hī ‘brahma’ hai| ataeva ‘īśvara’ yā ‘paramātmā’ tathā ‘brahma’—merī ye do sphūrttiyām̐ hī sṛṣṭavastumeṃ anvaya aura vyatireka sampanna devatā aura maharṣigaṇa merī acintya-śaktike sāmarthyako na samajhakara svayaṃ māyā dvārā bhrānta hokara mere isa svarūpāvirbhāvako ‘īśvara-tattva’ samajhate haiṃ evaṃ śuṣka ‘brahma-bhāva’ ko śreṣṭha jānakara usameṃ apane svarūpako līna karanekā prayāsa karate haiṃ| kintu, mere bhaktagaṇa apane kṣudra jñānakī paricālanāse acintya-tattvakī gatiko asahaja jānakara mere prati bhakti-vṛttikā hī anuśīlana karate haiṃ| isase maiṃ dayārdra hokara sahaja jñāna dvārā unako apanī svarūpānubhūti pradāna karatā hūm̐|”—śrībhaktivinoda ṭhākura|