Bhagavadgita 2.28

2.28

śrīviśvanātha—tadevaṃ ‘jīvapakṣe’—“na jāyate na mriyate” ityādinā, ‘dehapakṣe’ ca “jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ” ityanena śokaviṣayaṃ nirākṛtyedānīmubhayapakṣe'pi nirākaroti—avyakteti| bhūtāni-deva-manuṣya-tiryagādīni, avyaktāni na vyaktirādau janmapūrvakāle yeṣām, kintu tadānīmapi liṅgadehaḥ sthūladehaśca svārambhaka pṛthivyādidravyasattvāt kāraṇātmanā varttamāno'spaṣṭamāsīdevetyarthaḥ| vyaktaṃ vyaktirmadhye yeṣāṃ tāni, na vyaktirnidhanādanantaraṃ yeṣāṃ tāni| mahāpralaye'pi karmamātrādīnāṃ sattvāt sūkṣmarūpeṇa bhūtāni santyeva, tasmāt sarvabhūtānyādyantayoravyaktāni madhye vyaktānītyarthaḥ, yaduktaṃ śrutibhiḥ (śrīmadbhā. 10/87/29)—“sthiracarajātayaḥ syurajayotthanimittayujo” iti| kā paridevanā— kaḥ śokanimitto vilāpaḥ ? tathā coktaṃ nāradena (śrīmadbhā. 1/13/44)—“yanmanyase dhruvaṃ lokamadhruvaṃ vā na cobhayam| sarvathā hi na śocyāste snehādanyatra mohajāt||” iti|
sā. va. prakāśikā vṛtti—samasta prāṇī avyaktase utpanna hokara kucha dina vyakta rahate haiṃ tathā punaḥ avyaktameṃ hī sthita ho jāte haiṃ—ise 10/87/29) ślokakī ṭīkāmeṃ śrīla viśvanātha cakravarttī ṭhākura likhate haiṃ ki jīvasamūha parameśvarase utpanna honeke kāraṇa parameśvarake sthāvara-jaṅgātmaka dehadhārī jīva prakaṭa hote haiṃ| sarvatra hī ‘utpanna’ śabdakā athavā icchāśaktikī preraṇā dvārā) utthita karmasamūha, tadanantara liṅgaśarīrake yukta jīvakā isa jagatmeṃ vibhinna yoniyoṃmeṃ prakaṭa honā hī janma kahā jātā hai| ‘yathāgneḥ kṣudrā visphuliṅgā vyuccarantyevamevāsmādātmanaḥ sarve prāṇāḥ sarve lokāḥ sarve devāḥ sarvāṇi bhūtāni vyuccaranti|’ arthāt, jisa prakāra agnise sphuliṅga prakaṭita hote haiṃ, usī prakāra vāk ādi indriyām̐, sukha-duḥkha ādi karmaphala, sabhī devatā, brahmāse lekara cīṃṭī taka samasta prāṇī mujha paramātmāse prakaṭita hote haiṃ| ‘yatrāgatastatra gataṃ manuṣyam’ arthāt, jisa ajñāta sthānase manuṣya (prāṇimātra) kā udbhava hotā