Bhagavadgita 2.40
Sārārthavarṣiṇī 2.40
- Language
- Sanskrit
2.40
śrīviśvanātha—atra yogo dvividhaḥ—śravaṇakīrttanādibhaktirūpaḥ, śrībhagavadarpitaniṣkāmakarmarūpaśca| tatra 'karmaṇyevādhikāraḥ' ityataḥ prāgbhaktiyoga eva nirūpyate; “nistraiguṇyo bhavārjuna” ityukterbhaktereva triguṇātītatvāt tayaiva puruṣo nistraiguṇyo bhavatītyekādaśaskandhe prasiddheḥ; jñāna karmaṇostu sāttvikatva-rājasatvābhyāṃ nistraiguṇyatvānupapatterbhagavadarpitalakṣaṇā bhaktistu karmaṇo vaiphalyābhāvamātraṃ pratipādayati, na tu svasya bhaktivyapadeśaṃ prādhānyābhāvādeva| yadi ca bhagavadarpitaṃ karmāpi bhaktireveti mataṃ tadā karma kiṃ syāt? yadbhagavadanarpitaṃ karma, tadeva karmeti cenna, “naiṣkarmyamapyacyutabhāva-varjitaṃ na śobhate jñānamalaṃ nirañjanam| kutaḥ punaḥ śaśvadabhadramīśvare na cārpitaṃ karma yadapyakāraṇam||” iti nāradoktyā tasya vaiyarthapratipādanāt| tasmādatra bhagavaccaraṇamādhuryaprāptisādhanībhūtā kevalaśravaṇakīrttanādilakṣaṇaivabhaktinirūpyate, yathā niṣkāmakarmayogo'pi nirūpayitavyaḥ| ubhāvapyetau buddhiyoga-śabdavācyau jñeyau—“dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te” iti, “dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjayaḥ” iti cokteḥ| atha nirguṇaśravaṇakīrttanādi-bhaktiyogasya māhātmyamāha—neheti| iha bhaktiyoge'bhikrame ārambhamātre kṛte'pyasya bhaktiyogasya nāśo nāsti, tataḥ pratyavāyaśca na syāt| yathā karmayoge ārambhaṃ kṛtvā karmānanuṣṭhitavataḥ karmanāśapratyavāyau syātāmiti bhāvaḥ| nanu tarhi tasya bhaktyanuṣṭhātuḥ kāmasya samucitabhaktyakaraṇāt bhaktiphalaṃ tu naiva syāt, tatrāha—svalpamiti| asya dharmasya svalpamapyārambhasamaye yā kiñcanmātrī bhaktirbhūt sāpītyarthaḥ, mahato bhayāt saṃsārāt trāyata eva| “yannāmasakṛcchravaṇāt, pukkaśo'pi vimucyate saṃsārāt” ityādi śravaṇāt, ajāmilādau tathā darśanācca| “na hyaṅgopakrame dhvaṃso maddharmasyoddhavāṇvapi| mayā vyavasitaḥ samyaṅ nirguṇatvādanāśiṣaḥ||” iti bhagavato vākyena saha asya vākyasyaikārthameva dṛśyate| kintu tatra nirguṇatvānna hi guṇātītaṃ vastu kadācit dhvastaṃ bhavatīti heturupanyastaḥ, sa cehāpi draṣṭavyaḥ| na ca niṣkāmakarmaṇo'pi bhagavadarpaṇamahimnā nirguṇatvameveti vācyam, “madarpaṇaṃ niṣphalaṃ vā sāttvikaṃ nijakarma tat” iti| vākyena tasya sāttvikatvokteḥ|
sā. va. prakāśikā vṛtti— yahām̐ buddhiyogako do prakārakā batāyā gayā hai—pahalā śravaṇa-kīrttanādirūpa bhaktiyoga evaṃ dūsarā bhagavadarpita niṣkāma
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit