Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 5.16

Sārārthavarṣiṇī 5.16

Language
Sanskrit

5.16

śrīviśvanātha—yathā avidyā tasya jñānamāvṛṇoti, tathaivāparā tasya vidyāśaktiravidyāṃ vināśaya jñānaṃ prakāśayatītyarthaḥ| jñānena vidyāśaktyā'jñānamavidyām| teṣāṃ jīvānāṃ jñānameva kartṛ, ādityavaditi| ādityaprabhā yathāndhakāraṃ vināśaya ghaṭapaṭādikaṃ prakāśayati, tathaiva vidyaivāvidyāṃ vināśaya tajjīvaniṣṭhaṃ jñānaṃ parama aprākṛtaṃ prakāśayati| tena parameśvaro na kamapi badhnāti, nāpi kamapi mocayati| kintu ajñānajñāne prakṛtereva dharme krameṇa badhnāti mocayati ca| karttṛtvabhoktṛtva-tatprayojakatvādayo bandhakāḥ, anāsaktiśāntyādayo mocakāśca prakṛtereva dharmāḥ| kintu parameśvarasyāntaryāmitva eva prakṛteste te dharmā udbudhyante ityetadaṃśenaiva tasya prayojakatvamiti na tasya vaiṣamya-nairghṛṇye |
sā. va. prakāśikā vṛtti—jīva anādi prakṛtise deha prāptakara apanī bhagavān‌kī māyāśakti dvārā daṇḍasvarūpa jīvakā sva-svarūpa ācchādita māyākī avidyā aura vidyā vṛtti hī kramaśaḥ jīvake bandhana evaṃ 'vidyāvidye mama tanū viddhyuddhava śarīriṇām| mokṣa bandhakarī ādye māyayā me vinirmite||' (śrīmadbhā. 11/11/3) arthāt, he uddhava avidyā aura vidyā—ye donoṃ merī māyā śaktikī vidyā| pradhānake dvārā satyakī bhām̐ti pratīta honevālī jīvakī upādhi sṛṣṭa parameśvarameṃ svataḥ karttṛtva nitya vidyamāna rahatā hai| prakṛti unakī isalie jagat-sṛṣṭikā gauṇa kāraṇa prakṛtike honepara bhī parameśvara hī āṃśika rūpameṃ isake prayojaka haiṃ| jar̤a-prakṛti-sambandhī jñānako hī jīvakā 'ajñāna' yā 'avidyā' kahate haiṃ| aprākṛta jñāna hī 'vidyā' hai| aprākṛta jñānodaya honese jina jīvoṃkā prākṛta jñāna naṣṭa ho jātā hai, unake nikaṭa paramajñānarūpa aprākṛta jñāna udita hokara aprākṛta paramatattvakā prakāśa karatā hai|”—śrībhaktivinoda ṭhākura|

Linked texts (1)