Pramāṇa · Search · About · API

Shaddarshanasamuccaya 3.1-2

Ṣaḍdarśanasamuccaya 3.1-2

Language
Sanskrit

3.1-2

§ 118. pañcāvayave vākye prayoktavye tadanyatamenāpyavayavena hīnaṃ prayuñjānasya nyūnaṃ 4 nāma
nigrahasthānaṃ bhavati | prati jñānāṃ pañcānāmapi parapratipattijanmanyupayogāditi 11
§ 119. ekenaiva hetunodāharaṇena vā pratipādite'rthe hetvantaramudāharaṇāntaraṃ vā vadato'dhikaṃ
nāma nigrahasthānaṃ bhavati, 5 niṣprayojanābhidhānāt 12
§ 120. śabdārthayoḥ punarvacanaṃ punaruktaṃ nāma nigrahasthānaṃ bhavati, anyatrānuvādāt | śabdapunaruktaṃ nāma, yatra sa eva śabdaḥ punaruccāryate, yathānityaḥ śabdo'nityaḥ śabda iti | arthapunaruktaṃ
tu, yatra so'rthaḥ prathamamanyena śabdenoccāryate punaśca paryāyāntareṇocyate, yathānityaḥ śabdo vināśī
dhvaniriti | anuvāde tu paunaruktyaṃ na doṣo, yathā hetvapadeśena pratijñāyāḥ punarvacanaṃ nigamanamiti 13
§ 126. nigrahaprāptasyāniyahaḥ paryanuyojyopekṣaṇaṃ¹ nāma nigrahasthānaṃ bhavati, paryanuyojyo
nāma nigrahopapattyāvaśyaṃ nodanīya idaṃ te nigrahasthānamupagatamato nigṛhīto'sīti vacanīyaḥ, tamupekṣya
na nigṛhṇāti yaḥ sa paryanuyojyopekṣṇena nigṛhyate 19
§ 127. anigrahasthāne nigrahasthānānuyogo niranuyojyānuyogo² nāma nigrahasthānaṃ bhavati,
upapannavādinamapramādinamanigrahārhamapi nigṛhīto'sīti yo brūyāt, sa evamasadbhūtadoṣodbhāvanayā
nigṛhyate 20
§ 128. siddhāntamabhyupetyāniyamātkathāprasaṅge'pasiddhānto³ nāma nigrahasthānaṃ bhavati,
yaḥ prathamaṃ kiṃcitsiddhāntamabhyupagamya kathāmupakramate tatra ca sisādhayiṣitārthasādhanāya vā paropalambhāya vā siddhāntaviruddhamabhidhatte, ⁴so'pasiddhāntena nigṛhyate, yathā mīmāṃsāmabhyupagamya
kaścidagnihotraṃ svargasādhanamityāha kathaṃ punaragnihotrakriyā dhvastā satī svargasya sādhikā bhavatītyanuyuktaḥ prāha anayā kriyayārādhito maheśvaraḥ phalaṃ dadāti rājādivaditi, tasya mīmāṃsānabhimateśvarasvīkārādapasiddhānto nāma nigrahasthānaṃ bhavati 21
§ 129. hetvābhāsāśca1 yathoktā 2asiddhaviruddhādayo nigrahasthānam3 22| iti bhedāntarānantye'pi nigrahasthānānāṃ dvāviṃśatirmūlabhedā niveditā iti
§ 130. tadevaṃ4 chalajātinigrahasthānasvarūpabhedābhijñaḥ svavākye tāni varjayanparaprayuktāni
samādadhadyathābhimatasādhyasiddhiṃ labhata iti
5jātinigrahasthānānāṃ saṃgrahaślokā yathā—
6sādharmyamatha vaidharmyamutkarṣaṃścāpakarṣaṃkaḥ
varṇyavarṇyavikalpāśca sādhyaprāptyanavāptayaḥ

Linked texts (1)