Pramāṇa · Search · About · API

Shaddarshanasamuccaya 3.3-2

Ṣaḍdarśanasamuccaya 3.3-2

Language
Sanskrit

3.3-2

jñāntaraṃ ^1nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ śabda aindriyakatvādityukte tathaiva sāmānyena vyabhicāre^2
nodite yadi ^3brūyādyuktaṃ yatsāmānyamaindriyakaṃ nityaṃ taddhi sarvagatamasarvagatastu śabda iti | so'yamanityaḥ śabda iti pūrvapratijñātaḥ pratijñāntaramasarvagataḥ śabda iti pratijānānaḥ pratijñāntareṇa
nigṛhīto bhavati 2
§ 110. pratijñāhetvorvirodhaḥ ^4pratijñāvirodhī nāma nigrahasthānaṃ bhavati | guṇavyatiriktaṃ
dravyaṃ rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdheriti so'yaṃ pratijñāhetvorvirodhaḥ | yadi hi guṇavyatiriktaṃ dravyaṃ
na tarhi rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdhiḥ | atha rūpādibhyo'rthāntarasyānupalabdhiḥ, kathaṃ guṇavyatiriktaṃ dravyamiti | tadayaṃ pratijñāviruddhāmidhānātparājīyate 3
§ 111. pakṣasādhane pareṇa dūṣite taduddharaṇāśaktyā pratijñāmeva nihnuvānasya pratijñāsaṃnyāso^5
nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ śabda aindriyakatvādityukte tathaiva sāmānyenānakāntikatāyāmudbhāvitāyāṃ yadi brūyātka evamāha anityaḥ śabda iti pratijñāsaṃnyāsātparājito bhavati 4
§ 112. aviśeṣābhihite hetau pratiṣiddhe tadviśeṣaṇamabhidadhato hetvantaraṃ^6 nāma nigrahasthānaṃ
bhavati | tasminneva prayoge tathaiva sāmānyasya vyabhicāreṇa dūṣite jātimattve satītyādi viśeṣaṇamupādadāno hetvantareṇa nigṛhīto bhavati 5
§ 113. prakṛtādarthādanyo'rtho'rthāntaraṃ tadanaupāyikamabhidadhato'rthāntaraṃ² nāma nigrahasthānaṃ
bhavati | anityaḥ śabdaḥ kṛtakatvāditi hetuḥ | heturiti ca hinoterdhātostupratyaye kṛdantaṃ padam
padaṃ ca nāmākhyātopasarganipātabhedāccaturvidhamita prastutya nāmādīni vyācakṣāṇaḥ prakṛtānupayo ginārthāntareṇa nigṛhyata iti 6
§ 114. abhidheyarahitavarṇānupūrvīprayogamātraṃ nirarthakaṃ³ nāma nigrahasthānaṃ bhavati | anityaḥ
śabdaḥ kacaṭatapānāṃ gajaḍadavatvāt jhabhavadityetadapi sarvathārthaśūnyatvānnigrahāya bhavati sādhyātupayogādvā 7
§ 115. yatsādhanavākyaṃ dūṣaṇaṃ vā kiñcittrirabhihitamapi parṣatprativādibhyāṃ boddhuṃ na śakyate,
tat kliṣṭaśabdamaprasiddhaprayogamatihrasvoccāritamityevaṃ prakāramavijñātārthaṃ⁴ nāma nigrahasthānaṃ
bhavati | asāmarthyasaṃvaraṇaprakāro hyayamiti nigṛhyate 8
§ 116. pūrvāparāsaṃgata mūhaprayogādapratiṣṭhitavākyārthamapārthakaṃ 1 nāma nigrahasthānaṃ bhavati
yathā daśa dāḍimāni ṣaḍapūpāḥ kuṇḍamajājinaṃ palalapiṇḍa ityādi 9
§ 117. pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanavacanakramamullaṅghyāvayavaviparyāsena prayujyamānamanumānavākyamaprāptakālaṃ 2 nāma nigrahasthānaṃ bhavati svapratipattitvatparapratipatterjanane parārthānumānakramasyopagamāt 10

Linked texts (2)