Pramāṇa · Search · About · API

Padarthasamgraha 1.190

Padārthasaṃgraha 1.190

Language
Sanskrit

1.190.1

ayaṃśatāyurayaṃdīrghāyu
ściraṃjīvītasyāyurgatamāyurvardhataityādivyavahārāsādhāraṇakāraṇamityarthaḥ || taduktaṃdvitīyaskaṃdhabhāgavate || āyurharativaipuṃsāmu
dyannastaṃcayannasau || tasyartairyaḥkṣaṇonītauttamaślokavārtayeti || tattātparyamapi || tasyāyuṣoyauttamaślokavārtayāṛtekṣaṇaḥsanītae
jāyamānatvenapaṃcabhūtānāṃtadānīmabhāvācca || ataevamahadādikamapinopādānamityataāha || prakṛteriti || prakṛteścanityatvā
dyāptatvāccavyāsakālopādānatvaṃsaṃbhavatyevetyarthaḥ || taduktaṃvaiśeṣikādhikaraṇasudhāyāṃ || kālopādānaṃprakṛtireveti || pralaya
kālepikālasṛṣṭiraṃgīkartavyā || anyathā kālastvaṣṭamobhāgaḥsṛṣṭikālaudāhṛtaitidaśamatātaparyyārthasyāghaṭanāpatteḥ || nahi
tatrakālasṛṣṭerabhāvepralayakālāṣṭamabhāgamārabhyasṛṣṭikālavyutpādanaṃghaṭate || kiṃca gītāyāmahorātriśabdavācyayoḥsṛṣṭipralaya
kālayoḥsāmyamuktaṃ || tannalayekālasṛṣṭyanaṃgīkārekaraṃthasyāt || sahasrayugaparyaṃtamaharyadbrahmaṇoviduḥ || rātriṃyugasahasrāṃteteho
rātravidovanāḥ || avyaktādvyaktayaḥsarvāḥprabhavaṃtyaharāgame || rātryāgamepralīyaṃtetatraivāvyaktasaṃjñakaiti || nacaitacchlokasyadai
naṃdinapralayaparatvamevāstvitivācyaṃ || avyaktādvyaktayaḥsarvāitimahadādīnāmutpattivināśayorukteḥ || nahibrahmaṇodainaṃdinasṛ
ṣṭipralayayormahadādisṛṣṭistadvināśovābhavati || atomahāpralayamahāsṛṣṭiparaevāyaṃślokaiti || taduktaṃgītābhāṣyebrahmaparaṃ
dviparārdhapralayaevātravivakṣitaḥ || avyaktādvyaktayaḥsarvāityukteḥ || uktaṃcamahākaurme || anekayugaparyaṃtamaharviṣṇostathāni

1.190.2

śā || rātryādaulīyatesarvaṃmaharādautujāyataiticeti || tathātṛtīyaskaṃdhabhāgavatepipralayakālepikālasṛṣṭiruktā || som̐taḥśarī
rerpitabhūtasūkṣmaḥkālātmikāṃśaktimudīrayāṇaḥ || uvāsatasminsalilepadesveyathānalodāruṇiruddhavīryaiti || etacchlokovyā
khyātaḥsudhāyāṃvaiśeṣikādhikaraṇe || kālātmikāṃ kālākhyāṃsahakāriśaktiṃ udīrayāṇo janayannityarthaiti || kecittu
kālopādānaṃnaprakṛtiḥ || tasyāvyāptakālopādānatvesarvāvayavairapikālātmanāpariṇatatvenamahadādyupādānatvābhāvaprasaṃgāt
nahyekasyaivyugapadubhayopādānatvaṃsarvāvayavairitivaktuṃyuktaṃ || anubhavavirodhāt || kiṃtupūrvapūrvakālāevottarottarakālopādānaṃ
yathābālyāvasthāyāṃvidyamānasryaivadehasyottarottaradehopādānatvaṃ || yathāvādīpajvālāyāuttarottaradīpajvālopādānatvaṃ || ya
thāvādraupadīvastrasyaduḥśāsanenāpahārakālepūrvapūrvavastrasyottarottaravastropādānatvaṃtadvadityāhuḥ || tanna || kālopādānaṃprakṛ
tiritisudhāvirodhaprasaṃgāt || nacaprakarṣeṇakarotītiprakṛtiritiprakṛtiśabdasyakālaparatvamitivācyaṃ || yogāpekṣayārūḍheḥpra
balatvāt || kiṃcanacasarvādhārabhūtaudeśakālaukiṃciddravyātmanāvikurutaitiviyatpādīyacaṃdrikāvirodhaprasaṃgāt || kiṃcapūrvakā
lasyottarakālopādānatvekālapravāhonādinityaitisiddhāṃtavirodhaprasaṃgāt || pūrvāvadhirahitānāṃparasparamatyaṃtabhinnānāṃsajātī
yānāmanavaratamutpattimattāṃvicchedābhāvohipravāhatonādinityatvaṃ || yathājagatyapravāhasyānādinityatvaṃ || nahyatrapūrvapūrvajagatāmu

1.190.3

ttarottarajagadupādānatvaṃ || kiṃtuparasparaṃbhinnānāmevaprakṛtyupādānakatayāsaṃtatotpattiḥ || evaṃyogijñānamṛjūnāṃmanādinityamiti
pramāṇalakṣaṇoktaṛjuyogijñānavyaktīnāṃpūrvapūrvajñānopādānakatvaṃ kiṃtuparasparaṃbhinnānāmevāṃtaḥkaraṇopādānakatvaṃ || upacārato
nādinityasyāpigaṃgāpravāhasyanapūrvapūrvītpannodakānāmuttarottarajalopādānatvaṃ kiṃtuparasparamatyaṃtabhinnānāmevasaṃśliṣṭatayāgamanā
vicchedaḥ|| tathāpūrvapūrvakālasyottarottarakālopādānatveupādānopādeyayorabhedenabhinnānāmutpattivināśaparaṃparābhāvātpravāhato
nāditvabhaṃgaprasaṃgaeva || yaccoktaṃśarīrādidṛṣṭāṃtenaparasparamupādānopādeyabhāvaiti || tanna || tatrapravāhaśabdasvaprayogābhāvāt
nahidevadattasyaikasminnevadeheśarīrapravāhaitivyapadeśosti || kiṃcapralayakālogataḥsṛṣṭikālautpannaityutpattivināśapratyayaunasyā
tāṃ || nahidevadattaśarīrenaṣṭaṃ pūrvaśarīraṃ śarīrāṃtaramutpannamitivyapadeśosti kiṃtutadevedaṃśarīramiti || apica nityāvedāḥ purā
ṇādyāḥ kālaḥ prakṛtirevacetitatvasaṃkhyānaṭīkāyāṃ kālapravāhasya nityānityatvamuktaṃ || taccaikadeśairutpattivināśau ekadeśinastad
bhāvaiti || tadayuktaṃsyāt || nahipūrvakālasyottarakālopādānatve pūrvakālasya vināśoyuktaḥ || apica || yatpariṇāmi tadani
tyamitivyāptiḥ sarvasiddhā || nacapariṇāminaḥ kālasya vināśastvatpakṣeyuktaḥ || upādānābhāvenottarakālānutpattiprasaṃgāt || na
cāvinaṣṭasyaiva kālasyājasraṃ pariṇāmaitivācyaṃ || tarhyutpannasya kāryabhāvaṃparityajya kāraṇātmanāvasthānarūpavināśābhāvena nitya

1.190.4

tvamevāyātītikaṃ pariṇāmavyasanena || anyathaitādṛśapariṇāmasyāvyākṛtākāśādāvapi vaktuṃśakyatvena parādhīnaviśeṣāvāptirūpo
tpattikathanaprayāso na syāt || prakṛteḥ kālopādānatvapakṣetu prakṛtisūkṣmāṇāmanaṃtānāṃ parasparaṃ bhinnatvena pratyekaṃkālopādānatvasaṃbhave
nakāryāṇāṃ kālānāṃ parasparabhinnatvamutpattivināśau pravāhatonāditvaṃcaghaṭate || yaccoktaṃsarvaprakṛteḥ kālopādānatva upādānābhāvā
nmahadādyutpattirnasyāditi || tanna || sarvatravyāptānāṃkatipayaprakṛtisūkṣmāṇāṃ kālopādānatvaṃ katipayānāṃ mahadādyupādānatvaṃ katipa
yānāṃca mūlarūpeṇāvasthānamityaṃgīkārāt || nacaivamalpasūkṣmopacitatvātkālasya vyāptatvaṃ na syāditivācyaṃ || upādānopādeya
yoḥ samaparimāṇatvaniyamābhāvāt || alpānāmeva mahākāryātmanā pariṇāmasaṃbhavāt || yathā daśasahasrayojanaparimitasūryamaṃḍala
syaparitaḥ saptakoṭiyojanaparimitalokālokapradeśaparyaṃtavyāptaprakāśopādānatvaṃ || yathāvā vṛtrāsuradehasya parimitatvena sarvairdṛṣṭa
syayugapadeva paṃcāśatkoṭivistīrṇabhūmaṃḍalavyāptadehopādānatvaṃ || yathāvālpaparimāṇavato draupadīvastrasyāparimitaparimāṇopetava
189 svagataḥ

Linked texts (1)