Pramāṇa · Search · About · API

Mimamsabalaprakasha 12.1.1

Mīmāṃsābālaprakāśa 12.1.1

Language
Sanskrit

12.1.1

aicchiko 'pi vikalpaḥ kratvarthaviṣaya ekonaviṃśatividhaḥ puruṣārthanyāyagamyavikalpavatkratvarthavācanikavikalpavatpuruṣārthavācanikavikalpavacca | tatra
kratvarthaviṣayayorjātyoraicchiko vikalpo yathā| “brahmaṇe brāhmaṇamālabheta”tyādau kauṇḍinyādijātyoḥ iha yadyapi brāhmaṇatvādijāterevāṅgatvaṃ na kauṇḍinyatvādijātestathāpi ṛtūpakārakatvamātreṇa kratvarthatvavyavahāraḥ | santi hīdṛśā apyasmin śāstre vyavahārāḥ | taduktaṃ balābalādhikaraṇavārttike
evamuttaratra kratvarthaviṣayo dravyayoraicchiko vikalpo yathā
paśunā yajetetyatropādeyaviśeṣaṇasyaikatvasya vivakṣitatvānmantravarṇena
chāganiyame 'pyayaṃ vā chāgo 'yaṃ vetyaicchiko dravyavikalpaḥ | evamāgneyyāgnīdhramupatiṣṭhataityatra prakṛtāgneyī grāhyeti tārtīyanyāyena siddhe
'pīyaṃ vā prakṛtāgneyī ṛgiyaṃ vetyaicchika eva ṛgdravyavikalpaḥ
kratvarthaviṣayoguṇayoraicchiko vikalpo yathā “gauranubandhya” ityādau
nirguṇopādānāyogādyatkiṃ cid guṇopādāne prasakte śveto vā rakto
vetyaicchika eva guṇavikalpaḥ | tathā ''hīne 'nekayajamānake yena kena
cidyajamānena śukrānvārambha audumbarīsammānaṃ ca kāryamiti dvādaśe uktam
kratvarthaviṣayaḥ kriyayoraicchiko vikalpo yathā | “varṣāsu rathakāra ādadhyādi”ti atraivarṇikasyādhāne vihite sati jñānaṃ vinā tadanuṣṭhānāyogād jñāne 'pyākṣipte pustakapāṭhādijanyānāṃ jñānānāmaicchiko vikalpaḥ
kratvarthasya tu jātyādestadabhāvasya ca aicchiko vikalpo nityakarmaṇi śaktāśaktaviṣayatvena vyavasthitaḥ sambhavati