Mimamsabalaprakasha 2.30.p1.32
Mīmāṃsābālaprakāśa 2.30.p1.32
- Language
- Sanskrit
2.30.p1.32
ucyate puroḍāśayāgastāvadvākyādevāgnīṣomīyadevatāsaṃskārārthaḥ| tatra vapāyāgasya vākyādevāgnīṣomaṃdavatārūpoddeśyaviśeṣaṇatve
svatantroddeśyatve vākyabhedāpattiḥ | bṛhaspatisavavaimṛdhayo (1)stu nāyaṃ
doṣaḥ | tasmānna bhāvyaṃ yāgābhyāsārthameva tatropapattiḥ
sannipatyopakārya yāgāpūrve pradhānotpattyapūrvaeva vyāpiyatai iti hi sārvatrikaṃ kva cideva tvagatyā tadutpannasyaiva pradhānāpūrvasya dhāraṇe vyāpiyata iti kalpyate
tadiha bhāvyaṅgayāgābhyāsāpūrvotpattau puroḍāśayāgāpūrvasya vyāpārasambhave utpannavapāyāgābhyāsāpūrvadhāraṇe vyāpārakalpanā na sambhavati | tasmātpuroḍāśayāgo 'pyuttamaprayājavadvakṣyamāṇadevatāsaṃskārārtha eveti
siddhāntastu prakaraṇāvagatobhayārthatvabalena bhūtopayogabhāvyupayogadevatāsaṃskārārthatvāvaśyambhāvādutpannasyāpūrvasya dhāraṇamanutpannasya cotpattirityavirodhādubhayābhyāsārthatvameveti | kiṃ cidāśrayikarmadevatoddeśāṃśenāpi dṛṣṭārthaṃ dravyaprakṣepāṃśenāpi dravyatyāgāṃśenaiva tu kevaladṛṣṭārthamityāśrayikarmatāṃ labhate
yathā “sūktavākena prastaraṃ praharatī”ti prastarapraharaṇaṃ sūktavākaprakāśite 'ṣṭadevatākalpanāttaduddeśenāpi dṛṣṭārtham
evaṃ prastare juhūma| sādayatītyupayuktaprastaradravyaprakṣepāṃśenāpi
dṛṣṭārtham | tattyāgamātraṃ tu tatrāhadṛṣṭārthamiti | punarapi vaidikaṃ karma caturvidham
utpattiprāptivikṛtisaṃskṛtyarthatvena
tatrādyaṃ yathā “praṇītābhiḥ saṃyautī”ti saṃyavanaṃ puroḍāśapiṇḍotpattyartham | yāgādi ca svargādyutpattyartham
dvitīyaṃ “payo dogdhī”ti | ūdhaḥsthasyaiva hi dugdhasya prāptyarthaṃ
dohanam