Nayaviveka 6.10-3.7
Nayaviveka 6.10-3.7
- Language
- Sanskrit
6.10-3.7
arthavadadhāturapratyayaḥ prātipadikamiti yadi kāryamarthavattvaṃ tarhi siddhe
śabdārthasambandhe lokato'rthaprayukte, śabdaśāstreṇa dharminiyama iti vārtikahānam | atha autpattikamarthavattvamupāyaḥ sādhutāpyautpattikārthatayaiveti
upeyamevopāyaḥ syāt | upāyādupaiyaṃ upeyādupāyamityanyonyāśrayaḥ
syāt | prātipadikānirṇaye ca tannibandhanasvarakāryapratyayādiḥ na syāt
adhāturapratyaya iti ca avayavātirekaḥ | arthavacchabdarūpaṃ dhātupratyayavyatiriktaṃ prātipadikasaṃjñamiti sūtrārthaḥ | atra cāntāśruteḥ na
pratyayāntavyudāsaḥ | na ca viśeṣeṇāpratyayenavidhiḥ | yataḥ yena vidhiḥ
tadantasyetyantatālābhaḥ | nahi arthavadviśeṣaṇaṃ puṃliṅgāt svaparatvasambhave
anyaparatvānupapatteḥ| anyatra saṃjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantagrahaṇaṃ nāstīti
suptiṅantaṃ padamiti jñāpitam| saṃjñāvidhirevāpratyaya iti na saṃjñāpratiṣedhaḥ
ekavākyatayā paryudāso'yaṃ vidhiśeṣaḥ| vṛttikāro'pyāha—'pūrvasūtre
apapratyaya iti paryudāsāt kṛdantasya taddhitāntasya cānena saṃjñāvidhiriti
kṛttaddhitasūtre vadan
nanu pratyayāntaparyudāse pratyayāntaranivṛtteḥ kṛdantataddhitāntayoḥ1
saṃjñāvidhipratiprasavo bhavet | imāmevāśaṅkāmapanetumuktaṃ yadi kṛttaddhitasūtre2 saṃjñāvidhiḥ tadā pūrvasūtre apratyaya iti vyarthaḥ | pratyayaviśeṣaniyamena
pratyayāntaranivṛtteḥ | kṛtaṃ cāpratyaya iti | tena jānīmaḥ kṛdantataddhitāntayoḥ saṃjñāvidhiriti | ye ca pratyayāntasya niṣedhamāhuḥ tanmate
pratyayamātrasya ca saṃjñā durnivārā | evaṃ sthite sūtrārthe adhāturapratyaya iti