Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.5.12

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 1.5.12

Language
Sanskrit

1.5.12

janyatve ca parasparamanyāsaṅkarasya tasyāpyabhāvāntarajanyā asaṅkaratā cedanavasthā duruttareti tadevāha abhāvāntarajanyā cedanavasthā duruttareti | na vai śabdānusāreṇa vastusthitirupeyate | śabdānāṃmarthāsaṃspardhitvāt | svabhāvānupalabdhiriti | ghaṭasya pratiṣedhyasya dṛśyasya yaḥ svabhāva ātmīyaṃ rūpaṃ tasyānupalabdhiḥ | atra ca dṛśyasyeti viśeṣaṇaṃ kartavyamanyathā santamasavyavasthitasya ghaṭāderanupalabdhimātreṇābhāvavyavahāraḥ syāt svabhāvāsiddheḥ | kāryānupalabdhiriti | nanu ca nāvaśyaṃ kāraṇāni kāryavanti bhavantīti vahniśca syād dhūmaśca na bhavediti tannetyāha—nirapavādeti dhūmajanmandyapratihatasāmarthyā ityarthaḥ | tādṛśaśca dhūmānupalambhaināvaśyambhāvasiddheḥ | vyāpakānupalabdhiriti | śiṃśapā- svarūpa pratibaddho dharmo tādṛśaśca vṛkṣatvākhyastasya vyāpakastasyānupalambhācchiśapāyā abhāvaḥ | svabhāvaviruddhopalabdhiriti | pratiṣedhyasya śotasparśasya svabhāvena svātmanā yo viruddho'gnistasyopalabdheḥ śītasparśābhāvaḥ | svabhāvaviruddhakāryopalabdhiriti | niṣedhyasya śītasparśasya svabhāvenātmanā yo viruddho'gnistasya kāryaṃ dhūmastadupalambhācchītasparśābhāvaḥ | viruddhavyāptopalabdhiriti | dhruvabhāvitvasya niṣedhyasya viruddhaṃ hetvantarāpekṣittvam tena vyāptasya nāśasyopalambhād dhruvabhāvitvābhāvaḥ | dhruvabhāvitvasya hetvantarāpekṣittvaṃ viruddham | na hi lākṣādidravyāntarāpekṣo dūrgo dhruvo bhavatīti | dhruvamavaśyaṃ bhavatīti dhruvabhāvī bhūtasyāpi kṛtakasyāpiyasyāvaśyaṃ (atra ṭīkāgrantho naṣṭaḥ) |