A Cluster of Nyāya Flowers 1.5.13

1.5.13

anupalabdherabhāvātmakatvāditi | yathā ghaṭābhāvo'bhāvatvādanupalabdhyā paricchidyate tathā anupalabdhirapyabhāvatvādevānupalabdhyantareṇa paricchedyeti | upalabdhilakṣaṇaprāptasyeti | upalabdhelakṣaṇaṃ janikā sāmagrī, tāṃ prāpto janakatvena tadantaḥpraviṣṭa upalabdhilakṣaṇaprāpto dṛśya ityarthaḥ | tatkālīnamahaśyatve'pi ekajñānasaṃsargiṇo bhūtalāderdṛśyatvād yogyatayā ca dṛśyatvasamāropaḥ | yadi dṛśyasyānupalabdhyā abhāvaniścayaḥ, nādṛśyasya, tadā nabhaḥkusumāderahaśyatvādanpulabdhyā bhāvaniścayo na syādityāśaṅkayāha ekāntānupalabdheṣviti | teṣvapi dṛśyatvayogyatāyā yogād yujyamānatvāditarakusumavadityarthaḥ | piśācādestu dṛśyatvayogyatānāvadhāraṇāditi | tadanavadhāraṇantu svabhāvaviprakṛṣṭatvena piśācādīnām | trividhā cādṛśyatā bhavati svabhāvaviprakarṣeṇa yathā piśācādīnām, deśaviprakarṣeṇa yathā mervādīnām, kālaviprakarṣeṇa yathā rāmādīnām | ato nāstitvaniścayastatra kartumaśakyaḥ, sandeha eva tatretyarthaḥ | yadi rbhāi adṛśyasyānupalabdhyā bhāvaniścayo na siddhyati, tadā ‘apiśāco'yaṃ caitraḥ' ityasyāmapi pratītāvabhāvaniścayo na syāt, adṛśyatvāt piśācasya, tataśca piśācāpiśācarūpatayā caitraṃ prati sandeha eva syādityāśaṅkayāha tatrāpi tvapiśāco'yamiti |