A Cluster of Nyāya Flowers 54.7.12
Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 54.7.12
- Language
- Sanskrit
54.7.12
evamupacaryamāṇasyāsvātantryamapradhānatvamiti asvatanrtvātpadena upacārādityanena padena ca | etaddhi "tadgato nāsvatantratvāt” iti cirantanabauddhagranthagatamiti | atha sattoparaktatatsvarūpe dravye sārūpyācchabdasya vṛttirbhaviṣyatīti cedāha “asaṃbhavāt” iti tatsārūpyasyāsambhavādityarthaḥ | na hi sattayā sārūpyaṃ dravyasya nīlena yathā sphaṭikasya, nīrūpatvāt tasyāḥ | atha yathā ākṛtau pratyayasaṃkrāntyā 'gavayo'yam' ityādau tathā ghaṭādau satpratyayasaṃkrāntyā 'san ghaṭaḥ' iti bhaviṣyati | tadapi na | kutaḥ ? asambhavāt | kathamasambhavaḥ ? dravyasya sattākṛtyasaṃbhavāt dravye satpratyayasaṃkrāntyabhāvaḥ | nanūpacārādanyaviṣayaḥ pratyayo'nyatra saṃkrāman dṛśyata ityāha “vṛttirūpasya bhinnatvā[d" bhedenopalabhya-] mānatvāditi | upacāre hi 'yo'haṃ sa evāyam,' 'rājā bhṛtyaḥ' ityupacārā[d] lokasya ra[jā] dau pravṛtti[:] pratyayabhedenopalabhyata iti tadiha bhākta[:] vṛttirūpasya bhinnatvād rājñi bhṛtyopacāravaditi | sāmānyaṃ vadan na tadāśrayamāha....iti asvatantratvādiṭūṣaṇāni, teṣāṃ parihāraḥ | na ca yuṣmābhiriṣyate 'samavāyinaḥ śvaityāt' ityādi vadadbhiriti | evaṃ na vyakterapi vācyatā vyaktirapi vā....pekṣayā śabdasya | śabdaḥ saṅkocanīyaḥ | bahuviṣayaḥ [a]lpaviṣayaḥ kāryaḥ | tadvadvācyatvapakṣasākṣīṇīti | yasya guṇasya bhāvāt sa guṇo yatra tādṛśasya dravyasyābhidhāne śabdaprayoga ityukte tadvati śabdaprayoga ityuktaṃ bhavati |
Linked texts (1)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit