Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 54.7.11

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 54.7.11

Language
Sanskrit

54.7.11

tadetajjaiminīyairna kṣamyate | tathā hi vyaktimātraṃ vā śabdārtha iṣyate viśiṣṭā vā vyaktiḥ | na tāvad vyaktimātram, na hi yasyāṃ kasyāñcidvyaktau gośabdaṃ vaktāraḥ prayuñjate, na ca yāṃ kāñcidvyaktiṃ gośabdācchrotāraḥ pratipadyante | atha gotvaviśiṣṭavyaktiḥ śabdārtha ityucyate, gotvameva hi tarhi gośabdārtho na vyaktiḥ, katham ? śrūyatām | yadi hi vyaktiḥ śabdārtho bhaved vyaktyantare na prayujyeta | atha vyaktyantare'pi prayujyate, sarvavyaktisādhāraṇastasyārtho na vyaktiḥ | nanu vyaktyantaramapi vyaktireva, so'yaṃ vyaktau gośabdaḥ prayukto na sāmānye | maivam | vyaktau ced gośabdaḥ prayujyate karkādivyaktāvapi prayujyeta | yatra prayogo'sya dṛṣṭastatra prayujyate iti ced, adya jātāyāṃ gavi mā prayojī, na hi tatra prayogo'sya dṛṣṭa iti | tasmād darśanamakāraṇam, prativyakti tasyāsambhavāt | abhidhānavaiśasaṃ syāditi | kiñcidabhidadhāti tato'rthāntaraṃ lakṣayatītyā.... vinā nopapadyate'taḥ sāmānyapratītyanthānupapattyā vyaktipratītiriti kramaṃ jano manyate, [na tu krami] katvena dṛṣṭetyāha saṃvedanaṃ jñānaṃ janayantīṃ tāmeva paśyāma iti | na ca bhārasya gauravamubhayābhidhāne, yaduktam "[sacchabdaḥ sattāṃ pravṛttinimittamā] śritya tadvati dravye pravṛttaḥ śuklaśabdaśca guṇaṃ pravṛttinimittamāśritya tatraiveti mukhyayā vṛttyā sāmānādhikaraṇyaṃ [bhavati]" |

Linked texts (1)