A Cluster of Nyāya Flowers 66.45.5
Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 66.45.5
- Language
- Sanskrit
66.45.5
āgantukatvenānityatvena tatkṣayāt kadācid mokṣasambhava ityarthaḥ | yadyāgantukaṃ tat kadācinna bhavedapi | tadā saṃsārāvasthāyāmapi madhye karmaviyogādātmano muktāḥ syustadarthamāha, tasya prabandho'nādiriṣyate | avicchedena karmāṇyanādipravāheṇa sthitānītyarthaḥ | tathā ātmalābhaṃ vidurmokṣaṃ jīvasyāntarmalakṣayāt | nābhāvo nāpyacaitanyaṃ [na caitanyam] anarthakam || iti | ātmalābhaṃ jīvasya vikārāpagame sati mokṣamāhuḥ | kutaḥ ? antarmalakṣayāddhetoḥ | sa tvātmalābhalakṣaṇo mokṣo nābhāvaḥ santatyucchedalakṣaṇo yathāhaurbauddhāḥ | nāpyacaitanyaṃ buddhiśūnyāvasthāsthānaṃ yathāhurrvaiśeṣikādayaḥ | nāpyanarthakaṃ dṛśyārthaśūnyacinmātraṃ yathāhūḥ sāṅkhyāḥ | kintu anantajñānādiguṇayuktasyāvasthānamityarthaḥ | tathā aparamāhuḥ, śabdaḥ pudgalaparyāyaḥ skandhaśchāyātapādivat | buddhikāryaviśeṣātmābhilāpaḥ svārthagocare || iti | pudgalānāṃ paramāṇūnāṃ paryāyaḥ kramabhāvo vikāra pariṇāmaviśeṣaḥ śabdaḥ | sa ca skandha, anantānantaparamāṇuvattvasaṃsiddheḥ | na tu dṛṣṭaḥ kvacit skandharūpaparyāyaḥ paramāṇūnām | tadāha, chāyātapādivaditi | yathā chāyārūpa ātapādirūpaśca pudgalaparyāyaḥ skandhaḥ tadvacchabda ityarthaḥ | buddhireva śrāvaṇaṃ jñānameva kāryaviśeṣātmā kāryaviśeṣarūpaṃ yasya sa buddhikāryaviśeṣātmā | evamapi samudraghoṣādirapi vācakaḥ prāpta ityāha, svārthagocara iti | yo buddhikāryaviśeṣātmā svārthaviṣaye buddhyā lakṣyamāṇaḥ svārthe yo vyāpriyate sa buddhikāryaviśeṣātmā abhilāpaḥ | abhilāpyate'nenetyabhilāpaḥ vācako na sarva ityarthaḥ | tathāparamāha,
Linked texts (1)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit