Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 68.p39

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 68.p39

Language
Sanskrit

68.p39

kimarthaṃ punaḥ sādhyābhāvāt sādhanābhāvo vaidharmyadṛṣṭāntaḥ sa varṇyate, na punaḥ sādharmyadṛṣṭāntasthityā sādhanābhāvādeva sādhyabhāva iti uktamatra, vyāpyavyāpakabhāvo yaḥ sādhyasādhanadharmayoḥ | sa eva vaiparītyena mantavyastadabhāvayoḥ || iti | kiṃ kāraṇam ? sādhanadharme hi dhūme sādhyadharmeṇāgninā vyāptenāgnistatra niveśamalabhamāno'nanyatrāvakāśatvād dhūma eva niveśitaḥ, evaṃ sādhyadharmābhāve'nagnau sādhanadharmābhāvenādhūmena vyāpte sati dhūmastatra labdhāvakāśo'nanyagatitvādagnāveva viśita iti | yadi tu sādharmyadṛṣṭāntavat tathaiva vyāpyavyāpakabhāvaḥ khyāpyate sādhanābhāve sādhyaṃ nāstīti tadā dhūmābhāvenānagninā vyāptenāgnistatrālabdhaniveśo dhūmamavalambetati syāt, na caitannirvahatyadhūme'pi vahnidarśanādityevaṃ sapakṣakadeśavṛtterhetutvamapi prasiddhaṃ hīyate vyāptivaidhuryāditi | api ca dhūmābhāvenāgnyabhāve vyāpte kathyamāne satyadhūmo niyamito bhavatyanagni mā hāsīdityagnistvaniyamitaḥ svātantryādadhūmamapi spṛśediti vyabhicārāt pratibandho viplaveta | taduktam 'yadā tu sādhyābhāvena hetvabhāvo virudhyate sādhanaṃ khyāpitaṃ bhavet, sādhyaṃ punaḥ svatantratvāddhetubhāve'pi sambhavet' iti | tasmād yatrāpi samavyāptikau sādhyasādhanadharmāviti sapakṣakadeśavṛttitvenāhetutvamāśaṅkyate tatrāpi sādhanadharmasya vipakṣād vyāvṛttimabhidhitsatā sādhyābhāve sādhanābhāvo darśayitavyaḥ, yatrānityatvaṃ nāsti tatrākṛtakatvamapi nāsti yathākāśa iti | yo hyavidyamānavipakṣo hetuḥ so'pi sutarāṃ tato vyāvṛtto bhavati tadabhāvāt tatrāvṛtteriti | ataśca sarvapadārthānityatvaṃ nāsti, tatra kāryatvavādyevamapi vaidharmyadṛṣṭāntamapradarśayanna vāryate yatra nityatvaṃ nāsti tatra

Linked texts (1)