A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.64

1.1.64

prakārāntareṇa ādimavākyaṃ vyākurvatāṃ matamupanyasya samādhatte— yairapīti . vyāpakānupalabdhyeti . yadupādeyaṃ tat saprayojanamiti niṣprayojanamanupādeyameva—sadasadvāyasadaśanavimarśavākyamiva . tadiha upādeyatāvyāpakaprayojanādyanupalambhādanādaraṇīyamiti vyāpakānupalabdhyā pratyavatiṣṭhamānaḥ paraḥ prayojanādyabhidhāyinā ādivākyena nivṛttāśaṅkaḥ kriyata iti—tairapi prayojanapratipādanamevādivākyasyārtha ityuktaṃ bhavati . tatpratipādanenaiva vyāpakānupalabdhiparihārādāśaṅkā nivāritā bhavatīti .. arthasaṃśāyakatayā pravartakatvamādivākyasyeti pakṣāntaram yadapi pravṛttihetorarthasaṃśayasya, tarkāparanāmna aucityasya vā samutpādanamādivākyena kriyata iti kecidācakṣate—tadapi prayojanābhidhānadvārakameva . prayojanaviṣayo hi saṃśayo vā saṃbhāvanāpratyayo vā pravṛttyaṅgabhūtastenotpādanīya iti tadutpattau prayojanābhidhānamevādivākyasya vyāpāraḥ . saṃśayastu vastuvṛttopanata eva, puruṣavacasāṃ dvaividhyadarśanāt . śaucasamācārasādhutādinā tu tasmin sambhāvanāpratyayo'pi lokasya bhavatīti . tasmāt prayojanapratipādanārthamevādivākyamiti sūktam .. vyāptau vyāpakasya prayojanasyābhāve vyāpyasyopādeyatvasyāpi nivṛttirāvaśyakī, vyāpakābhāve vyāpyābhāvāditi ..