A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.140
Nyāyamañjarī 1.2.140
- Language
- Sanskrit
1.2.140
bhāṣyakṛtastu—sūtre indriyārthasannikarṣapadopādānena idaṃ sūtraṃ kevalalaukikasannikarṣajanyapratyakṣalakṣaṇaparameva . na hyalaukikaḥ sannikarṣaḥ indriyārthasambandharūpaḥ . ataśca laukikālaukikasannikarṣadvayajanyasya śabdānuviddha avyapadeśyapadasya matāntareṇa prayojanavarṇanam vyavacchedyāntaramavpadeśyapadasya varṇayāñcakrurācāryāḥ . śabdārtheṣu sthaviravyabahāravaḥ vyutpadyamāno janaḥ saṃśayāvagamasamaye saṃjñopadeśakādayaṃ panasa ucyata iti vṛddhodīritāt vākyāt purovasthitaśākhādimantamarthaṃ panasaśabdavācyatayā jānāti . tadasya jñānamindriyajamapi na kevalendriyakaraṇakaṃ bhavitumucitam, asati saṃjñopadeśini śabde tadanutpādāt . tena śabdendriyābhyāṃ saṃbhūya janitatvāt ubhayajamidaṃ jñānaṃ vyapadeśājjātamiti vyapadeśyamucyate . tat avyapadeśyapadena vyudasyate .. na cedaṃ pañcamaṃ pramāṇamavatarati, kintu śābdamivaitadanumanyate lokaḥ tathā ca—kathaṃ punarjānīte bhavān panaso'yamiti ? iti pṛṣṭaḥ prativakti—mama devadattenākhyātaṃ, panaso'yamiti iti . na punarevaṃ vismṛtyāpi vravīti cakṣuṣā mayā pratipannaṃ, panaso'yamucyata iti pratyakṣasya pramāṇatve'pi vā nātra lakṣyatvamiti tasya avyapadeśyapadenaiva vyāvṛttirvaktavyetyāśayaḥ . nanu tarhi tasya kutrāntarbhāva iti cet, yatra kutrāpi vā yathāvaṃ bhavatu . anyathā hi īśvarapratyakṣasya nityasya indriyārthasannikarṣajanyatvābhāvenāvyāptyāpattyā tasyālakṣyatāyāṃ vācyāyāṃ, tasya kutrāntarbhāva ityapi praśnaḥ samudetyeva . samādhistu tulyaiva—ityāśayaḥ ..
Linked texts (1)
- Yogavāsiṣṭha (vulgate) — Sanskrit