Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.142

Nyāyamañjarī 1.2.142

Language
Sanskrit

1.2.142

nanu indriya-saṃskārābhyāṃ jātaṃ pratyabhijñānaṃ yathā pratyakṣaṃ, tathedamapi kuto na syāt ? yadidaṃ jñānaṃ na pratyakṣaṃ tarhi kutrāntarbhāva iti āśaṅkya śābde'ntarbhāvaṃ vadati—na cetyādi . tathā ca prativakti ityanvayaḥ . iti . tat indriyānvayavyatirekānuvidhāne satyapi śabda evātra karaṇam .. ata eva sūtrakṛtā śabdalakṣaṇaṃ varṇayatā nendriyānupraveśapratiṣedhāya kimapi viśeṣaṇamuparacitam; upadeśaḥ śabdaḥ ityetāvadeva lakṣaṇamabhihitam . ataścendriyānupraveśe'pi śābdatāmasya manyate sūtrakāraḥ .. iha punaḥ avyapadeśyaviśeṣaṇapadoṣādānena śabdānupraveśapratiṣedhāt na pratyakṣametat jñānam . tasmādevaṃvidhavyapadeśya vajñānavyavacchedārthamavyapadeśyapadamiti .. uktamatanirākaraṇam tadetat vyākhyātāro nānumanyante—yadyubhayajaṃ jñānaṃ avyapadeśyapadena vyudasyate, tadapi nāpramāṇam, apramāṇalakṣaṇātītatvāditi, pramāṇaṃ bhavat kasmin anuviśatāmiti cintyam— nanu ! śābdamidaṃ jñānaṃ tadbhāvānuvidhānataḥ . bhavatvakṣajamapyetat tadbhāvānuvidhānataḥ .. 11 .. śābdaṃ cobhayajaṃ ceti viruddhamabhidhīyate . pramāṇāntarameva syāt itthaṃ tadapi pūrvavat .. 12 .. tat—tasmāt . śabda eveti . pratyabhijñāyāṃ hi saṃskārasahakṛtamindriyaṃ karaṇamiti tat pratyakṣamucyate . tathā'trāpi indriyasahakṛtaḥ śabda eva karaṇamiti śābda evāyam ..