A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.43
Nyāyamañjarī 1.2.43
- Language
- Sanskrit
1.2.43
nanu saṃskārasya sattvamātrānna smaraṇotpattiḥ; kintu udbodhakasamavadhānādeva . adṛṣṭādīnāmapyudbodhakakoṭipraviṣṭatvena tatsamavadhānā'samavadhāne kāryānumeye iti śaṅkāyāmāha—bhavatu veti . upalabhyeti . anumitavahnivyaktyantarbhāvenetyarthaḥ . pūrvaṃ bhavediti . analārthinaḥ khalu dhūmadarśanāt vahnyanumitiḥ . tasya ca prathamaṃ sukhasādhanatvasmaraṇameva jāyeta . evañca na prakṛteṣṭasiddhiriti . satī sukhasādhanatvaniścayajanmani na vyāpriyeteti . na ca dhūmaliṅgānumitavahnijñānānantaraṃ dhūmasmaraṇamucitam, analamupalabhya hi tadgatasukhasādhanatvamanusmarati lokaḥ, na dhūmamiti . tenānumānaviṣaye parāmarśo'tidurghaṭaḥ . pratyakṣaviṣaye'pyevaṃ, kimanena śikhaṇḍinā ? .. 4 .. upanayavākyasya sārthakyam yatpunaḥ—upanayavacanamabhidheyarahitamaprayojyaṃ prasajyata iti paricoditam—tat—avayaviprasaṅga eva 10 āhnike nirūpayiṣyāmaḥ . tasmādantarāvartinaḥ parāmarśajñānasyābhāvāt ādyamālocanājñānameva heyādijñānaphalaṃ yathoktarītyā bhaviṣyatīti .. sukhasādhanatvaniścayaḥ pratyakṣarūpo'pi bhavatyeva nanu ca ! pratyakṣaphalamiha mīmāṃsyaṃ vartate, sa cāyaṃ sukhasādhanatvālliṅgādudgamyamānaḥ ānumānika iti na pratyakṣaphalatāmavalambate— satyametat—kintu sambandhagrahaṇasamaye sukhasādhanatvaniścayaḥ pratyakṣajanito'pi samasti, yato'numānaṃ pravartate; mahānasādau dhūmāgni- niścayajanmani—niścayotpattau . vastutastu vahniniścayānantaraṃ punaḥ dhūmasmaraṇakalpanamapyayuktamityāha—na ceti . upasaṃharati—teneti . evamiti . anumānasthale madhye parāmarśamantarā'pi pravṛttinirvāhe pratyakṣasthale'pi kiṃ parāmarśakalpanayeti bhāvaḥ . śikhaṇḍinā—napuṃsakena-prayojanarahiteneti yāvat . parāmarśeṇeti śeṣaḥ ..