Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.3.39

Nyāyamañjarī 1.3.39

Language
Sanskrit

1.3.39

agnimāniti . vyāpteḥ sambandharūpatvāt evaṃ vyavahāraḥ pūrva pu-311 mapyupapāditaḥ . naiyyāyikāstu dhūmameva dharmīkṛtya tasyaivāviśiṣṭatā sā deśasyāgniyuktasya, dhūmasyānyaiścakalpitāślo-vā-anu-48 iti . evaṃ gośabda evārthavattvena sādhyatām ! gośabdatvādityādi sāmānyaṃ ca hetūkriyatām ! iti—etadapi durghaṭam—śabdasya dharmiṇaḥ kiṃ arthaviśiṣṭatvaṃ vā sādhyate ? pratyāyanaśaktiviśiṣṭatvaṃ vā ? arthapratītiviśiṣṭatvaṃ vā ? na tāvadarthaviśiṣṭatvaṃ sādhyam; śailajvalanayoriva śabdārthayoḥ dharmadharmibhāvābhāvāt .. athārthaviṣayatvācchabdasyārthaviśiṣṭatetyucyate; tadapyayuktam; tatpratītijananamantareṇa tadviṣayatvānupapatteḥ . pratītau tu siddhāyāṃ kiṃ tadviṣayatvadvārakeṇa taddharmatvena ? yadi tu tadviṣayatvamūlā taddharmatvapūrvikā'rthapratītiḥ, arthapratītimūlaṃ tadviṣayatvam, taditaretarāśrayam . tasmānnārthaviśiṣṭaḥ śabdaḥ sādhyaḥ .. nāpyarthapratyāyanaśaktiviśiṣṭaḥ; tadarthitayā śabdaprayogābhāvāt .. na śaktisiddhaye śabdaḥ kathyate śrūyate'pi vā . arthagatyarthamevāmuṃ śṛṇvanti ca vadanti ca .. 22 .. nāpyarthapratītiviśiṣṭaḥ śabdaḥ pakṣatāmanubhavitumarhati; siddhyasiddhivikalpānupapatteḥ .. asiddhayā'pi tadvattvaṃ śabdasyārthadhiyā katham ? siddhāyāṃ tatpratītau vā kimanyadanumīyate .. 23 .. manumeyāmāhurityāha—dhūmasyeti iti nyāyaratnākaraḥ . antareṇeti na hi śabdaḥ budhyādivat saviṣayaḥ padārthaḥ . siddhāyāmiti . tadeva khalvadya vicāryate . ataḥ tathā vivakṣā na saṃbhavati . vivakṣāyāṃ ca anyonyāśrayo jāgarūkaḥ . arthasya śabdadharmatvasiddhau, bodhasaṃbhavaḥ . bodhe jāta eva tannibandhanatadvarmatvasiddhiḥ iti . tadarthitayā—tadapekṣayā—tadicchayā ..