Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 13.36

Prakāśa of Keśava Miśra Tarkācārya 13.36

Language
Sanskrit

13.36

atra pratyuttarasūtram—“pratiṣedhye……pedhābhāvaḥ” | anityatayā tvayā pratiṣedhye śabde nityaṃ sarvadā anityabhāvānnityaḥ śabdaḥ pratiṣedhastasyābhāvaḥ | nahyanityatvaṃ sarvadā nityatve'rthe'pi sambhavati | atha sarvadaivānityatvaṃ siddhaṃ tato hetvasiddhirityakṣarārthaḥ | tātparyaṃ tu svoktivyāpakatayā yathāyathaṃ svavyāghāte[taḥ] anityatvaṃ ca nānityam | guṇādāvanityadharmeṇāspade tadabhāvāpatteḥ | na ca dharmanityatve dharmiṇo nityatvam, tayorbhedāt | jātimati ghaṭādau vyabhicārācca |
[kāryasamaprakaraṇam |
evaṃ gotvāda gosiddhivattatsiddhirityādipratyuttarasūtrapraṇayanāt pareṇa jātau prayuktāyāṃ saduttareṇaivoddhāraḥ kartavyaḥ | tathā ca kathāphalaṃ vyavatiṣṭhate | anyathā ca tanneti pradarśanārthaṃ kathābhāsaprakaraṇam | asaduttaranirūpyatvāt saṅgatiḥ | tatra ṣaṭpakṣīrūpakathābhāsāvatāraṇārthaṃ sūtram- 'pratiṣedhe doṣaḥ' | saduttarameva kartavyamiti nirvyūḍham | yadi punarvādyapi jātivādinaṃ pratyābhāsena pratyavatiṣṭhate tadedamiti śiṣyahitāya sūtrakāraḥ ṣaṭpakṣīmāheti | sūtrārthastu śabdo'nityaḥ prayatnantararīyakatvādityatra jātivādī prayatnakāryābhivyaktirbhavatītyanaikāntikadeśanābhāsāṃ kāryasamāmāha | tatra punarvādyapi jātisamāmāha prayatnānantaropalabdheranraikāntāditi | yo'yaṃ doṣaḥ sa pratiṣedhe'pi nityatvasādhake tvatpakṣe'pi samānaḥ | nityatvapakṣe'pi prayatnānantaropalabdheranaikāntikatvāt | utpatterapi saṃbhavāt | sāmyamātrāpādanatayā ca jātitvayuktiviśeṣādeva hi jātayo bhavantīti | athavā pratiṣedhe'pi pratiṣedhahetorapyanaikāntitvādityatra samāno'naikāntikalakṣaṇo doṣaḥ | nahi sā'pyaikāntikaḥ | evaṃ hi tathā syād yadi sarvameva pratiṣedhyeta | na vā kimapi | na caivaṃ svasattāyā aniṣedhāt sthāpanāyā niṣedhācceti śabdasāmyena vākchalamāha yadvā tatrāpi pakṣe samāno doṣa iti | doṣavatsāmyārthaṃ kathañciddoṣamāheti | prakaraṇārthastu vādiprativādyubhayeṣvajatvaprati pattikathakathātvam, tacca ṣaṭpakṣīvat tricatuḥpañcapakṣīṣvapi astīti tāsāmapi prakaraṇāntarbhāvaḥ ṣaṭtvakīrtanaṃ tu sambhavapradarśanārtham saptapakṣyādivāraṇārthañceti |

Linked texts (1)