Nyayasutra 1.10
Anvīkṣānayatattvabodha 1.10
- Language
- Sanskrit
1.10
ihaiva pratyuttarakramaḥ, vyavasthitameva vyavasthāpakamiti | kimidaṃ yuktisiddhaṃ lokasiddhaṃ vā | nādyaḥ, yuktyaiva vyabhicārāt | dvitīye, kiṃ vyavasthitaṃ jñātaṃ, prāmāṇikaṃ vā | nādyaḥ, pradīpe vyabhicārāt | tasya jñātasyāpi jñāpakatvāt, yaduktaṃ liṅgajñānasyāpi jñāpakāntarānusaraṇavyavasthāyatteḥ | nāntyaḥ, iṣṭāpatteḥ | liṅgasyājñātatvamavaśyaṃ jñeyaṃ, pramityupayogiviśeṣaṇatvāt, itaraviśeṣaṇavaditi cenna, vyabhicāravyāvartakānāmeva viśeṣaṇānāṃ jñeyatvaniyamāt; na tvātmamanoyogavat sahakāritvenopayuktānām |
nanu jalamagandhaṃ, pākajarūparahitatvāt, ityatrāsiddhivārakamapi tajjñātamupayujyate | atha tasya vyarthaviśeṣaṇatvenāsiddhāntarbhāvaḥ | prakṛte tvasiddhivārakatvasyāpyabhāvaḥ | yadvā viśeṣaṇe tathā niyamaḥ | tacca samānādhikaraṇamavacchedakaṃ, iha tu rahitatve viśeṣye rūpaṃ pratiyoginaḥ viśeṣaṇaṃ, tasya tadadhikaraṇatvādityucyate | na, dhūmasya hi vyāptatvaṃ viśeṣaṇaṃ jñātañcopayujyate | na ca tadvyabhicāravārakam | dhūmatvañca dhūmaviśeṣaṇaṃ jñātamupayujyate | na ca tadvyabhicārāvārakaṃ dhūmatvaṃ, virahasya rūpāntarasyāsādhāraṇasya tatrāpyupasthāpakatvāt | maivam, vyabhicāravārakaviśeṣaṇānāmeva jñānaniyamā'bhyupagame'nyatra jñānaniyamo nāstīti vivakṣitatvāt | kiñca, na hetoḥ sato viśeṣaṇasya jñānamupayogi, kintu yamantarbhāvya [bhāvya] hetutvam, evamanabhyupagame
jātyuttarasyāpyanutthiteḥ | svayamevārtho laukikena dṛṣṭāntena dṛr̤hīkṛtaḥ | yathā loke ghaṭādijñaptyarthaṃ pradīpopādānaṃ na tanniśśrāyakaparaṃ parāṃ prayojayati, tathā hetudṛṣṭāntopādānamapīti | evaṃ kṛtāvapi vijātīyāpekṣāparamparāyāmavicchedamātraṃ na kiñcidbādhate | nahya vamasiddhirbādho vā kasyacit |
atha sajātīyāpekṣā niyama ucyate, tarhyuktamevottaram | na hi pradīpaḥ pradīpāntarādevotpadyate | prathame yuktāṅgalyāgaḥ, prasañjanīyasyāniṣṭatvamavadhārya prasaṅgapravartanāt | dvitīye tu pūrvavadaṅgādhikyaṃ, pradīpavat, sajātīyaprakāśayatvasyāṅgasya dṛṣṭāntena[ ra ]bhyupagamāt |
Linked texts (1)
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit