Nyayasutra 1.23.1
Anvīkṣānayatattvabodha 1.23.1
- Language
- Sanskrit
1.23.1
ekaḥ sādhyadṛṣṭāntayorabhinnaḥ sādhanadharmaḥ, tasyopapatteḥ sambandhāt | aviśeṣaḥ sādhyadharmavattālakṣaṇaḥ, tasminniti jātivādyabhiprāyavarṇanaṃ jātyutthānabījapradarśanāya | [tasya]lakṣaṇaparatve vyarthatvādvyatirekiṇā sthāpanāyāmavyāpteśca | pratyavasthānaprakāramāha-sarvāviśeṣaprasaṅgāt | sarvaityasaṅkocādāpādakavat samudāyaparam | aviśeṣaḥ tādātmyamekadharmavattvam; ekajātīyadharmavattvaṃ vā | tatkiṃ sādhanadharmopapattereva, netyāha-sadbhāvopapatteḥ | sato bhāvaḥ sadbhāvaḥ taddharmamātram | tadupapatteḥ tatsaṃbandhāt, sa evopapattiḥ yuktiḥ tato vā | tena prameyatvadravyatvādinā'pi pratyavasthānaṃ labhyate | sarvatra tādṛśadharmākrānte yathoktāviśeṣaprasañjanāt pratiṣedho'viśeṣasama ityarthaḥ | ata evotkarṣasamāto['sya] bhedaḥ, tatra sādhanadharmādeva viśeṣavirodhena pratyavasthānāt | atra tu dharmamātreṇa | ata evotkarṣasamādīnāṃ kiñcitsādharmyādikatvaṃ dūṣayitumaviśeṣasamā ceyaṃ jātirityāha vārttikakāraḥ| kecidekadharmopapatteraviśeṣa ityādi lakṣaṇaparameva | tathāhi—aviśeṣa iti nimittasaptamī | tena sādhyadṛṣṭāntaviśeṣanimittakadharmāntaranibandhanamaviśeṣaprasañjanamaviśeṣasamaḥ | na ca vyatirekisthāpanāyāmavyāptiḥ; jātivādyāśayodghāṭanaparatve'pi tulyatvāt | upalakṣaṇantu samānamityāhuḥ | tena dharmamātrasyaivāniṣṭāpādanasāmarthyamityabhidhānāt | yatkiñciddharmabalenāviśeṣarūpāniṣṭāpādanamaviśeṣasama itilakṣaṇam | ataeva notkarṣasamapratidharmasamasaṅkaraḥ | tatrānuvṛttavyāvṛttadharmapuraskāreṇa pratyavasthānāt |
Linked texts (1)
- Nyāyasūtra — Akṣapāda Gautama, Sanskrit