Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 1.23.1

Anvīkṣānayatattvabodha 1.23.1

Language
Sanskrit

1.23.1

ekaḥ sādhyadṛṣṭāntayorabhinnaḥ sādhanadharmaḥ, tasyopapatteḥ sambandhāt | aviśeṣaḥ sādhyadharmavattālakṣaṇaḥ, tasminniti jātivādyabhiprāyavarṇanaṃ jātyutthānabījapradarśanāya | [tasya]lakṣaṇaparatve vyarthatvādvyatirekiṇā sthāpanāyāmavyāpteśca | pratyavasthānaprakāramāha-sarvāviśeṣaprasaṅgāt | sarvaityasaṅkocādāpādakavat samudāyaparam | aviśeṣaḥ tādātmyamekadharmavattvam; ekajātīyadharmavattvaṃ vā | tatkiṃ sādhanadharmopapattereva, netyāha-sadbhāvopapatteḥ | sato bhāvaḥ sadbhāvaḥ taddharmamātram | tadupapatteḥ tatsaṃbandhāt, sa evopapattiḥ yuktiḥ tato vā | tena prameyatvadravyatvādinā'pi pratyavasthānaṃ labhyate | sarvatra tādṛśadharmākrānte yathoktāviśeṣaprasañjanāt pratiṣedho'viśeṣasama ityarthaḥ | ata evotkarṣasamāto['sya] bhedaḥ, tatra sādhanadharmādeva viśeṣavirodhena pratyavasthānāt | atra tu dharmamātreṇa | ata evotkarṣasamādīnāṃ kiñcitsādharmyādikatvaṃ dūṣayitumaviśeṣasamā ceyaṃ jātirityāha vārttikakāraḥ| kecidekadharmopapatteraviśeṣa ityādi lakṣaṇaparameva | tathāhi—aviśeṣa iti nimittasaptamī | tena sādhyadṛṣṭāntaviśeṣanimittakadharmāntaranibandhanamaviśeṣaprasañjanamaviśeṣasamaḥ | na ca vyatirekisthāpanāyāmavyāptiḥ; jātivādyāśayodghāṭanaparatve'pi tulyatvāt | upalakṣaṇantu samānamityāhuḥ | tena dharmamātrasyaivāniṣṭāpādanasāmarthyamityabhidhānāt | yatkiñciddharmabalenāviśeṣarūpāniṣṭāpādanamaviśeṣasama itilakṣaṇam | ataeva notkarṣasamapratidharmasamasaṅkaraḥ | tatrānuvṛttavyāvṛttadharmapuraskāreṇa pratyavasthānāt |

Linked texts (1)