Commentary on the Nyāyasūtra 1.10-2
Nyāyabhāṣya (complete text) 1.10-2
- Language
- Sanskrit
1.10-2
yajjātīyasyārthasya sannikarṣātsukhamātmāpalabdhavān, tajjātīyameva arthaṃ paśyannupādātumicchati, seyamādātumicchā ekasyānekārthadarśino darśanapratisandhānādbhavati liṅgamātmanaḥ| niyataviṣaye hi buddhibhedamātre na saṃbhavati, dehāntaravaditi| ekamekasyānekārthadarśino darśanapratisandhānāt duḥkhahetau dveṣaḥ| yajjātīyo'syārthaḥ sukhahetuḥ prasiddhastajjātīyamartha paśyan ādātuṃ prayatate| so'yaṃ prayatna ekamanekārthadarśinaṃ darśanapratisandhātāram anteraṇa na syāt| niyataviṣaye hi buddhibhedāmātre na saṃbhavati, dehāntaravaditi| etena duḥkhahetau prayatno vyākhyātaḥ| sukhaduḥkhasmṛtyā cāyaṃ tatsādhanamādadānaḥ sukhamupalabhate duḥkhamupalabhate, suḥkhaduḥkhe vedayate| pūrvokta eva hetuḥ| bubhutsamānaḥ khalvayaṃ vimṛśati kiṃ sviditi, vimṛśaṃśca jānīte idamiti, tadidaṃ jñānaṃ bubhutsāvimarśābhyāmabhinnakartṛkaṃ gṛhyamāṇamātmano liṅgam| pūrvokta eva heturiti| tatra dehāntaravaditi vibhajyate| yathā anātmavādino dehāntareṣu niyataviṣayā buddhibhedā na pratisandhīyante, tathaikadehaviṣayā api na pratisandhīyeran, aviśeṣāt| so'yamekasattvasya samācāraḥ svayaṃdṛṣṭasya smaraṇaṃ, nānyadṛṣṭasya, nādṛṣṭasyeti| evaṃ khalu nānāsattvānāṃ samācāro'nyadṛṣṭamanyo na smaratīti| tadetadubhayamaśakyamanātmavādinā vyavasthāpayitumityevamupapannamastyātmeti ||