Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.13.p18

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.13.p18

Language
Sanskrit

11.13.p18

na ca viparyaye bādhakābhāvād vibhramaśca syāt| satyapratyayānanukārī ceti śaṅkayā bhavitavyamiti vācyam| ananyathāsiddhānvayavyatirekānuvidhānasiddhakāraṇabhāvaparihāre mithyāpratyayānāmākasmikatvaprasaḍgāt| satyapratyayānanukāre ghaṭādipratyayānāmapravartakatvaprasaḍgācca| tathā hi mithyāpratyayā apyābhimānika pākṣikaṃ vā prāmāṇyamupādāyaiva pravartayeyaḥ| vibhramatvaniścaye tvapravṛtteḥ| na ca pramāṇānanukāre prāmāṇyābhimānasaṃśayaḥ| na ca pramāṇabhedāgrahamātreṇa tattvābhimānasaṃbhavaḥ, visadṛśārthagocaratve tasyābhāvāt| sadṛśārthagocaratve tu satyapratyayānukāro'kāmenāpi svīkartavya iti| tathāpi ghaṭādipratyayānāṃ satyatve kiṃ nibandhanā bauddhasyerṣyeti jijñāsuṃ pratibubodhayiṣurāhetyāha---taṃ pratīti| avayavina iti dravyamātropalakṣaṇaparam| yadyasmāditi vārttikam yattadorvyatyāsena sugamamevetyupekṣitavān| vyaktyabhiprāyeṇānaikāntikatve dahanāyogolakamudāharaṇam| vārttikoktaṃ tu vyāghātasphoraṇāya| jātyabhiprāyeṇa buddhitadviṣayāvudāhāryau| asti hi viṣayāgrahe buddhijātīyāgraho na cābhedobāhyasthitau satyāṃ guṇaguṇivādārambhāt| dvividhā'ṇuḥ śabdātmako'śabdātmakaśca| tatrānantaro'ṣṭadravyaka iti| kavaḍīkārāhāraparyantāḥ kāmadhātavaḥ| dhyānāhārā rūpadhātavaḥ| ānandāhārā arūpadhātava iti vibhāgaḥ| sā hīti| yatastvayaivoktam,