Commentary on the Nyāyasūtra 11.2.p120
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.2.p120
- Language
- Sanskrit
11.2.p120
tatra samānādhikaraṇaṃ vyavacchedakaṃ viśeṣaṇam| vyadhikaraṇaṃ tūpalakṣaṇam| yathā daṇḍī devadatto jaṭābhistātasa iti| na tu sedava viśeṣaṇam, ativyāpakatayā alakṣaṇatvāt| lakṣaṇaviśeṣaṇametaditi cet? atha lakṣaṇaṃ kim? svoparaktapratītijanakatvamiti cet? etadeva kimuktaṃ syāt avacchedakatvamanyadvā? na tāvadādyaḥ, upalakṣaṇasyāpyavacchedakatvāt| ata eva saditi viśeṣaṇamiti cet--na, sato'pi kasyacidupalakṣaṇatveneṣṭatvāt| anyuttu samānādhikaraṇavyavacchedakatvānnānyat| tasmāt sad vā asad vā samānādhikaraṇaṃ vyavacchedakaṃ viśeṣaṇaṃ viparītamupalakṣaṇamiti| ata eva viśeṣaṇamātramudāharannopalakṣaṇam, tat kasya hotoḥ? tadeva vyādhikaraṇatayopalakṣaṇa yataḥ| vyapadeśyaṃ viśeṣyamiti yāvaditi| vyavacchedyamiti yāvadityarthaḥ| evamuttaratrāpi| nāmadheyānvitāḥ nāmadheyātmāna ityarthaḥ| etadeva vyatirekato darśayati--nāstīti| nāmadheyena saha viyujyate vibhidyata ityarthaḥ| tairityatra kāraṇatābhramo mā bhūdityetadarthamupetadenāpūrya vyācaṣṭe--arthā hīti| tadayaṃ samudāyārthaḥ| nāmadheyātmāno'rthāstatsāmānādhikaraṇyena pratīyamānatvāt| yat punaryadātmakaṃ na bhavati na tat tatsāmānādhikaraṇyena