Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 11.2.p66

Nyāyabhāṣya (complete text) 11.2.p66

Language
Sanskrit

11.2.p66

yogyasya smaraṇābhāvastāvadastīti cet---na, abhāve viparyayasaṃśayābhāvaprasaṃgāt| bhavati hi kadācit pratiyogyadhikaraṇayoḥ smaraṇe'pyasato'pi sabhdāvapratītiḥ, sato'bhāvapratyayaḥ, kathamanyathā nāstītyuktvā jhaṭiti saṃjātavādhaḥ prāha, na hi na hi bhrānto'smi, dṛṣṭa evāsau tatra mayeti, astīti vā prathamamuktvā paścānnāstīti| kimāsīnnaveti nāvadhārayāmīti veti| na hi pratiyoginamadhikaraṇaṃ vānupalabdhamevānyathākāraṃ smarati| na ca svarasasiddhasya smaraṇasyānupalabhyamānasyaiva viparyayaḥ saṃbhavati| iyatī ca sāmāgrī yaduta pratiyogyadhikaraṇasmaraṇaṃ tattāsmaraṇaṃ ceti| na vā sādhāraṇaṃ pramākaraṇamadūṣayanta eva doṣā viparyayahetavaḥ, sarvatrānāśvāsaprasaḍgāt| tvayāpyetat samarthanīyamiti cet---na, yogyāsmaraṇasya mayā liṅgatveneṣṭatvāt| liṅgaviparyayasaṃśayābhyāṃ ca tallaiḍgikasaṃśayaviparyayayoḥ sulabhatvāt| yadā tu sunipuṇaikajñānagrahaṇayogyasya caitrasya gehasmaraṇai'pyasmaraṇalakṣaṇaṃ liṅgamavadhāryate, tadā liḍgipratītiraviparītā bhavatyeva| ata eva kṣaṇaṃ dhyātvetyāha| anyathā dhyānamapyanupapannam| asmaraṇamātrasya hi vyabhicāram upalabhya tadanādṛtya viśiṣṭāsmaraṇaṃ jñātukāmasya praṇidhānamupapadyate| tasmāt liṅgatvenaiva asmaraṇamupayujyate| kiṃ tu tadapi kathaṃ jñātavyamityavaśiṣyate? tatrāha---naitaditi| vyadhikaraṇatāṃ parihartuṃ prayogaṃ darśayati---tathā hīti||