Commentary on the Nyāyasūtra 11.2.p98
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.2.p98
- Language
- Sanskrit
11.2.p98
so'yamekopādānakatve'pyavāntarajātibhedābhyupagamaḥ pareṣāṃ dṛṣṭāntārthamubhdāvitaḥ api cetyādyubhdāvitaṃ sandigdhavyāvṛttikatvaṃ sphuṭhayitumato nāsaṅgatamiti| tadetat sakalaṃ bauddhasiddhāntābhyupagamenoktam| paramārthatastu yadupādānavat tatsajātīyaṃ yadvyāpakopādānavat tadguṇajātīyamiti niyamaḥ| ataḥ paramaniyamaḥ| tadyadi sattayā guṇatvena vā sukhajñānayorekajātīyatvaṃ sādhyate, tadā siddhasādhanam| anyatrāniyame'saḍkīrṇamudāharaṇam āha---ata eveti| ekopādānatve'pi rūpādīnāṃ na vyaktikṛto bhedaḥ, nāpyavāntara jātikṛtaḥ nāpi guṇatayā piṭharopādānatve'pi karmaṇo'guṇatvāt| atropādānamātrabalena yathā dravyaguṇakarmaṇāmasatāmeva sattvaṃ bahiḥ, tathā āntaramapi jñānasukhādīnām| yathā ca teṣābhavāntarakāraṇabhedād dravyatvaṃ pṛthivyādīnām, guṇtvaṃ rūpādīnām, karmatvamutkṣepaṇādīnām, tathāvāntarakāraṇabhedād darśanasparśanasmaraṇādīnāṃ jñānatvaṃ nirūpādhyanukūlānūkūlatarādīnāṃ sukhatvamityādi| ekamavāntarāsādhāraṇanimittādibhedād yathā pṛthivyā ghaṭādibhedo, rūpasya śuklādibhedaḥ, utkṣepaṇasya ca pāṭavādibhedastathā jñānasyāpi darśanādibhedaḥ sukhasyāpi tāratamyādibhedo bhaviṣyatītyarthaḥ||