Commentary on the Nyāyasūtra 11.34.p6

11.34.p6

dvidhā hi prakṛtavyatirekigatiḥ, kāryaṃ kāryavattā ca| tatra kāryamanumānalakṣaṇe darśitam| tad yathā, icchādayo dravyāṣṭakātiriktadravyāśritāḥ, tadanāśritatve sati kāryatvāditi| iha tu kāryavattā darśitā nedaṃ nirātmakaṃ jīvaccharīraṃ necchādisamavāyikāraṇībhūtadravyaviśeṣarahitamityarthaḥ| icchādimattvāt icchadirūpakāryavattvādityarthaḥ| tadetadubhayamatraivāntarbhāvya vyutpādayan prathamatastāvat kāryaṃ pradhānīkṛtyāha---ayamarthaiti| icchādikāryāḥ santastān gamayanti| te'pyanityatayā kāryā iti śeṣaḥ| kiṃ cāta ityāha---akṣaṇikatva iti| hetorviśeṣaṇāsiddhiṃ nirākaroti---śarīrendriyeti| na śarīrendriyamanaḥsvanyatamasminnete samavayanti, mānasaikapratyakṣatvāditi niṣedhe satītyarthaḥ| niścodyaścaiṣa kevalavyātirekī| evaṃ prathamamupapādya tadīyāprasiddhaviśaṣaṇatvasaṃśayānupapattī sādhāraṇanyāyena nirākurvanneva dvitīyamupapādayati---tadasyeti| etacca tatraiva sphuṭīkṛtam| nanu yadi nāma sāmānyata icchādisamavāyikāraṇamātravyāvṛttirghaṭādau pratipannā kimāyātaṃ nairātmyasyetyata āha---nirātmakaśabdenāpīti||