Commentary on the Nyāyasūtra 11.4.p87

11.4.p87

iha yadyapi diśaḥ pratyakṣatve sādhye'ḍgulyā nirdeśo vyadhikaraṇaḥ, tarūnagarādiṣuevāḍgulyā vyapadeśāt| diśaḥ sāmānādhikaraṇyaṃ tvaḍgulīvyapadeśasya na tadadhikaraṇatāsādhanamanyathāsiddhatvāt| tathāpi yasyāṃ diśi ete taravaḥ sā prācīti tarvādibhedena apyaḍgulyā vyapadeśo'stīti na vyadhikaraṇatvamāhatyābhidhātuṃ śakyata ityanenābhiprāyeṇa anyathāsiddhimeva vārtikārthamāha---anyathāsiddhatayeti| upalakṣaṇaṃ caitat, calantīṃ patākāmupalabhyāyaṃ vāyurvātīti aḍagulīnirdeśasyācākṣuṣe vāyāvapi gatatvena vyabhicārasya api saṃbhavāt| rūpeṇa sparśānumānamityādāvādigrahaṇena rasena rūpānumānam, gandhena rasānumānamityādi| vṛkṣādarśane sandehe vā na śiśapādarśana niścayo vā tato'navasaraparāhatamevānumānam| vṛkṣaśabdaprayogalakṣaṇavyavahārānumānaṃ tu na svārtham, aviditasamayenāśakyatvāt ; viditasamayasya ca vyarthatvāt| paro'pi yadi vyutpanno, yadi viditaśabdapravṛttinimittaḥ,