Commentary on the Nyāyasūtra 11.p104

11.p104

tadamī saṃśayānā apipravartamānāḥ phala iva svarūpaśreyaḥsādhanatvayoriti śeṣaḥ| pramāṇasya svarūpagrāhiṇaḥ śreyaḥsādhanatvagrāhiṇaścetyarthaḥ| tattvaṃ pramāṇatvam, arthāvyabhicāripramāsādhanatvamiti yāvat| viniścityārthāvyabhicāripramāviniścayadvāreṇeti śeṣaḥ| tajjātīyasyānyasyaitāvataiva samarthatve abhyāsadaśāpannasyeti dṛṣṭārthapramāṇasaṃgrahārtham| pravṛttisāmarthyāt prāgeva samarthāyāḥ pravṛtteḥ pūrvameveti| tenāyamarthaḥ, yadyapi dṛṣṭārtheṣu abhyāsadaśāpanneṣvapi pravṛttisāmarthyamasti, tenāpi ca prāmāṇyamavadhārayituṃ tatra śakyate, tathāpi tajjātīyatvalakṣaṇenaiva liḍgena pravṛtteḥ prāgevāvadhārite prāmāṇye tatpramāturūttarakālaṃ pramitsaiva nāsti| tannibandhanatvācca anumānapravṛtteḥ| yadi punaḥ pramitsānapekṣameva samarthapravṛttijanakatvaṃ parāmṛśyate, tadā kā kṣatiḥ? tenāpyanumīyatāṃ prāmāṇyam| pramāṇasaṃplavasyāpi vyavasthāpanāditi||